30. janúar – 2. febrúar

Mánudagurinn 30. janúar

Við fórum í nearpod og lærðum aðeins um rafspennu og rafstraum.

Straumur (I)– Fjöldi rafeinda eða streymi þeirra, því fleiri rafeindir því hærri straumur – mældur í amper (A).

Spenna (V) – Orka rafeinda, því meiri spenna því meiri orku fær hver rafeind – mæld í Voltum (V).

Ef við hugsum þetta sem menn með bakpoka, þá eru þrír menn með lítinn bakpoka hver: lítill straumur og lág spenna, en þrír menn með stóran bakpoka hver: lítill straumur og há spenna. Tíu menn með lítinn bakpoka hver: mikill straumur og lág spenna, en tíu menn með stóran bakpoka hver: mikill straumur og há spenna.

Viðnám (R) – Sú leið eða vinna sem þarf að gera/fara, ,,brekkan sem þarf að fara upp” – mæld í Ohm (Ω). Lögmál Ohms: I = V / R

Þriðjudagurinn 31. janúar

Það var stöðvavinna, ég vann með Ragnheiði. Við byrjuðum á að sækja okkur tölvu og kíkja á nokkur phet-forrit, við náðum ekki alveg áttum á þessu þannig að við ákváðum að svara grunn spurningum um rafmagn úr Eðlisfræði 1 bókinni. Svo fórum við í lokin að fikta við og skoða allskonar græjur. T.d. prófuðum við að taka innstungur í sundur og skoða eldgamlan kassa með fullt af rafmagns dóti í, með engum leiðbeiningum…

Hér eru spurningarnar sem við svöruðum úr Eðlisfræði 1:

1. Hvaða eindir eru í frumeind og hvers konar rafhleðslu hafa þessar eindir?

Svar: Róteindir með jákvæða hleðslu, rafeindir með neikvæða hleðslu og nifteindir með enga hleðslu.

2. Hvers konar rafhleðslu fær sá hlutur sem:

a) hefur of margar rafeindir? – Svar: Neikvæða hleðslu

b) vantar rafeindir? – Svar: Jákvæða hleðslu

3. Hvers vegna er frumeind í heild óhlaðin?

Svar: Því hún hefur jafn margar róteindir og rafeindir

4. Hvað gerist ef tveir hlutir koma nærri hvor öðrum og þeir hafa:

a) sams konar hleðslu? – Svar: Þau hrinda hvor öðru frá sér.

b) mismunandi rafhleðslu? – Svar: Þau laðast að hvor öðru.

5. Nefndu dæmi um stað sem er öruggur ef þrumuveður gengur yfir?

Svar: Eldingar leita að hæsta punktisvo þú skalt forðast háar hæðir og punkta (t.d. ekki gott að hlífa sér undir stóru tré). Gott er að fara inn í bíl, því málmyfirbygging bílsins verkar sem verndandi umgjörð.

6. Hvers vegna ættir þú að forðast að vera úti á vatni í þrumuveðri?

Svar: Vatn leiðir vel svo ef að elding slær vatnið berst hún til þín í gegnum vatnið og þú færð rafstraum.

7. Hvernig virkar eldingarvari?

Svar: Hann er settur á (oftast) háar byggingar til þess að verja þær gegn eldingum. Hann er úr málmi (leiðir rafmagn vel) og verður að vera hæsti byggingarinnar. Úr honum er koparvír sem tengist koparplötu sem er grafinn í jörðina. Ef elding slær niður leiðir koparvírinn rafeindirnar beint í jörðina.

8. Þú nuddar uppblásinni blöðru við hárið á þér. Bæði blaðran og hárið verða rafhlaðin. Útskýrðu það sem gerist.

Svar: Hluti rafeindanna í hárinu þínu færist yfir í blöðruna. Blaðraner þá með umframfjölda rafeinda en hárið skortir þær. Blaðran er þá neikvæð og hárið jákvætt þess vegna dragast þau að hvort öðru.

9. Útskýrðu það sem gerist þegar þrumur og eldingar verða?

Svar: Í skýjunum myndast rosaleg spenna á milli eindanna sem fær þau til að ,,brjálast´´ og hlaupa.

10. Þegar þú klæðir þig úr peysu geta smáneistar myndast og þú heyrir brakandi hljóð. Á hverju byggist þetta?

Svar: Það sama og gerist í skýjunum bara miklu minna.

Fimmtudagurinn 2. febrúar 

Við fengum rafvirkja í heimsókn, Guðjón sem vinnur í Landsvirkjun. Hann fór yfir hvernig vinnan hans er í Landsvirkjun og hætturnar í kringum hana og hvernig vindmyllur virka. Einnig fór hann yfir hætturnar og hvernig rafmagninu er stýrt heima. Svo fór hann yfir þetta ,,basic” sem við erum að læra, um straum og spennu.

Nokkuð sem ég lærði:

  • Þegar e-r fær rafstraum getur hann fest sig í honum eins og lamaður, og til þess að losa e-n úr rafstraumi verður að passa að nota efni sem leiða ekki rafmagn eins og t.d. trésleif eða plastáhald. Ef að notað er t.d. málm (sem leiðir vel) fær ,,bjargvætturinn´´ líka rafstraum og festist líka og getur ekkert gert.
  • Ef við líkjum rafspennu og rafstraumi við vatnsslöngu þá er straumurinn vatnið sem kemur úr slöngunni en spennan er krafturinn.
  • Það á aldrei að fikta í rafmagni!
  • 70 mA (milliamper) geta drepið mann og aðeins 15 lætur mann missa allan kraft (vöðvastjórnun). En það fer samt eftir aðstæðum.
  • Til þess að laga eða skipta um rafmagnsvír (rafmagnsvírinn sem er strengdur á staurum um allt land) þarf að nota þyrlu og vera í sérstökum málm búningum, vegna hættu gríðarlegs rafstraums. Málmbúningurinn virkar þannig að rafmagnið sem kemur frá vírnum í búninginn fer aðeins í málminn sem er utan á honum, fer ekki í einstaklinginn því að hann er einangraður.
  • Það verður að nota rafmagn um leið og það er framleitt, því rafmagn er ekki hægt að geyma. Þess vegna eru uppistöðulón hér, til þess að geyma orkuna úr vatninu og nota hana svo síðar/nota eftir þörf.

Fréttir og annað:

Meginland fundið undir hafinu

Fróðlegt 8 mín myndband um tilraunir rafstraums – (kennari sýnir nemendum)

 

Skildu eftir svar

Netfang þitt verður ekki birt. Nauðsynlegir reitir eru merktir *