katrin georgsdottir

Þarsíðasta föstudag var könnun, á mánudeginum var svo fyrirlestratími, á fimmtudaginn gerðum við verkefni í bókinni orka, fórum yfir bloggin og horðum á youtube-myndaband um gorma. Við áttum að giska á hvernig gormurinn myndi detta. Það áhugaverðasta var að neðsti hlutinn hreyfðist ekki fyrr enn að hann var algjörlega dreginn saman (vonandi er þetta nógu vel útskírt, kann ekki að orða þetta betur). Síðasta föstudag var svo próf.

Jæja, hér eru nokkur atriði sem að ég hef lært í þessum hlekk:

• Rafeindir ferðast ávallt eftir einni stefnu, en stefnan getur breyst
• Þegar stefnan breytist ekki þá kallast það jafnstraumur og er táknaður með AC
• Riðstraumur er það þegar að stefna rafeinda breytist reglulega og er táknaður með DC
• Á Íslandi breytist stefnan 50 sinnum á sekúndu
• Rafspenna er sú orka sem að er tilstaðar til að hreyfa rafeindirnar þegar að þær fara afstað til að mynda rafmagn
• Hún er mælt í voltum og táknuð með v
• Rafstraumur er fjöldi rafeinda sem að fara fram hjá ákveðum stað á ákveðnum tíma, svolítið eins og tíðni þegar verið er að tala um bylgjur, eins og ef að maður ber öldur saman við rafeindir og jafnvægisslánna (eða hvað sem línan sem að öldunar ferðast eftir heitir, ég er alveg búin að gleyma því) við straumrásina.
• Rafstraumur er mældur í amper og táknað sem I
• Raforka er eiginleiki rafmagns til að framkvæma vinnu
• Rafafl er sú vinna sem er unnin á tilteknum tíma/hve hratt orkan er notuð
• Rafafl er mælt í wöttum sem eru táknuð mep w, en rafaflið sjálft er táknað með p fyrir power.
• bræðivör er gerð úr silfri sem að bráðnar við ofhitnun. Varla lengur notuð
• Sjálfvör er rofi sem að rýfur straumrásina við of mikið álag
• Segulmagn myndast af hreyfingum rafeinda, líkt og rafmagn
• Segulmagn er sterkast við skautin
• Þegar leiðari hreyfist í segulsviði flæða rafeindirnar um hann og mynda rafmagn. Þannig er hægt að breyta segulmagni í rafmagn
• Einnig er hægt að breyta rafmagni segulmagn.

Það ætti að vera mynd af lekaleiðaranum (sjálfsvör í okkar tilviki eins og hjá flestum nú til dags) okkar, en því miður þá get ekki einhverja hluta vegna ekki satt inn myndina, svo að ég verð bara að gera það seinna. Biðst innilegrar afsökunar og lofa að ég muni ná að setja hana inn þótt að það verði mitt síðasta verk.

merkilegra verður bloggið mitt ekki í dag.

Mánudagstíminn var fyrirlesrartími þar sem við rifjuðum það sem kunnum þegar fyrir okkur varðandi rafmagn og annað tengt því. Í dag var stöðvavinna. Ég og Júlía prófuðum forrit í pHet þar sem við nudduðum blöðru við peysu og létum hana festast við vegg. Við sáum raf-ogróteindirnar í öllum hlutunum þremur. Þegar blaðran straukst við peysuna fóru allar rafeindirnar yfir í blöðruna og þegar hún var snerti veggin drógust rafeindirnar í henni og róteindirnar í veggnum saman, en rafeindirnar í honum ýttust frá þeim í blöðrunni. Þetta sýndi á mjög sniðugan og skýran hátt hvernig stöðurrafmagn virkar og hversvegna blöðrur festast við veggi eftir núning. Við reyndum líka að búa til rafeindasjá, en það gekk ekki. Svo bættum við inn á hugtakakortið. Ég gluggaði í efnafræðiglærurnar mínar, minninu mínu og ætla að fræða ykkur um það sem ég fann þar um frumeindir, auk þess sem að við erum búin að vera að læra í þessum hlekki

• Róteindir og nifteindir eru í kjarna frumeindar
• Rafeindir sveima um hvolf frumeinda
• Ysta hvolfið heitir gildishvolf og rafeindinar þar nefnast gildisrafeinirBara tvær rafeindir komast á innsta hvolfið, hin taka upp í átta
• Þegar rafeind flytjast úr stað myndast orka sem kölluð er rafmagn
• Þegar rafeindirnar færast úr einum hluti í annan og rafmagnið safnast saman í honum myndast svokallað stöðurafmagn
• Það fer ekki úr hlutnum fyrr en hann hefur komist í snertingu við annan hlut.
• Þess vegna fáum við stuð endrum og eins þegar að við snertum annað fólk eða hluti
• Farvegur rafeinda þegar þær fara á flakk kallast straumrás og þarf að vera lokuð til að rafmagn berist
• Rofar opna og loka straumrásum.
• Leiðarar eru efni sem að flytja rafeindir og færa þannig rafmagn úr stað.
• Málmur er dæmi um góðan leiðara, þótt þeir geri það misvel.
• Tré leiðir ekki, en vegna hitans þá ´kviknar í þeim ef þau verða fyrir eldingu, svo varast skal að leita skjóls undir þeim í þrumuveðri (og þá meina ég :alls ekki gera það)
• Elding er dæmi um stöðurafmagn. Agnir í skýjum núast saman og við það myndast stöðurafmagn. Þegar það verður of mikið af því losa skýin sig við það í formi rafstraums, hita og ljóss sem kallast eldingar.
• Eldingavarar eru málmprik sem að eru sett ofan á hús og annað til að verja þau gegn eldingum. Þau virka þannig að þau leiða rafmagnið í eldingunni niður í jörðina, í staðin fyrir í húsið eða hvað það er sem að hann er festur við.
• Eldingavarar verða að vera á hæðsta punkti þess hluts sem hann ver, annars sækja eldingarnar eitthvert annað, því þær dragast alltaf að hæsta punktinum sem þær finna
• Eldingavarar verða að vera úr efni sem að leiðir rafmagn, annars virka þeir ekki, því að eldingum slær bara niður í hluti sem að eru úr efni sem að leiðir.
• Þrjár leiðir eru til að hlaða hlut: rafhrif, núningur og leiðing
• Rafhrif er það þegar óhlaðin hlutur kemst nálægt hlöðnum hlut og rafeindirnar hreyfa sig úr stað og dragast að hlaðna hlutnum
• Leiðing er þegar tveir hlutir snerstast og rafeindir annars fara yfir í hinn
• Núningur er þegar tveir hlutir nuddast saman og rafeindinar flytjast yfir þannig að annar verður + hlaðin og hinn – hlaðinn

Þar sem að ég hef sagt svo margt um eldingar ætla ég að sýna ykkur frétt um afleiðingar þeirra.

Þar sem að við vorum að tala um Eiffel turnin í mánudagstímanum (eða var það miðvikudagstímanum) Myndin er tekin af vefnum Totally cool Pix. Þar er að finna margar rosalegar flottar eldingamyndir. Á einni þeirra sést bæði elding og spegilmynd hennar á glerveggi á byggingu.

Nú er nýr hlekkur formlega hafinn og er viðfangsefnið að þessu sinni eðlisfræð, m.ö.o. þá erum við að fræðast um orku.

Til eru 3 tegundir orku: stöðuorka (potential energy) varmaorka (thermal energy) og hreyfiorka( kinetic energy)

Undirstöðuatriði þessa fræðigreinar er sú að orka hverfur aldrei heldur bara breytist.

Jæja, á mánudeginum (held ég, ekki alveg viss, en það var einhverntíman í þessari viku, eða þeirri síðustu) gerðum við verkefni þar sem að við svöruðum spurningum upp úr fræðslumyndböndum og settum inn á netið. Svörin mín ásamt spurningunum er að finna á síðustu bloggfærslunni minni. Á föstudaginn mætti Gyða loks aftur til leiks og við fórum í leiki í tölvunni sem tengdir voru námsefninu þe.a.s. orku og þyngdarafl. Annar leikurinn var inn á pHet og tengdist þyngdarafli og hinum þremur orkutegundum, en hinn fólst í því að skapa orkugjafa. Ég náði að gera vatnsorkuver.

Hérersmáútskýring á muninum á krafti og orku

Rússíbanar notast við bæði stöðu-og hreyfiorku (mynd tekin af vefnum phys 2  sem að inniheldur einnig áhugaverðar formúlur og útskýringar)

Þessa vikuna hef ég mætt í nákvæmlega engan náttúrufræðitíma.

Föstudagur: Frestað vegna hálka

Mánudagur: Fór í tannréttingar

Fimmtudagur: Gyða veik

Svo allt í allt hef ég lært ekkert þessa vikuna. En hér er þau eitt myndband. Það er af vísindavökuverkefninu sem hópurinn gerði (meðan ég man, frábært myndband hjá þér, Sandra. Elska lagið).

Jæja, þar sem að ég lærði ekkert þessa vikuna þá ætla ég ekki að blogga neitt meira.

Katrín Georgsdóttir er enn og aftur mætt til starfa sem einn af bloggurum Flúðaskóla; hress og endurnærð eftir langt og heilsusamlegt vetrafrí.

Jæja, quick update (ég veit, íslenskan mín er frábær) nú er komin vísindavaka. Saman með Júlíu Rós og Söndru Mjöll gerði ég stórbrotna efnafræðitilraun síðastliðinn mánudag. Við settum smá af rauðspritti í plastflösku (2 lítra gefa mestu áhrifin-hærri hljóð, stærri logi)  (smá þýðir bara svona örlítil skvetta, kannski svona ein teskeið). Síðan hristum við flöskuna svo að rauðsprittiðdreifðist um allt innan í henni. Svo þrýstum við súrefnið úr henni með því að kreista hana 15 sinnum. Að því loknu var kveikt á eldspítu og loganum beint niður um flöskustúttinn. Útkoma: Stór eldblossi og hvellur

Nokkrar staðreyndir um eld,bruna og loga:

• Eldur myndast við rofnun/bruna efnis. Sameindir efnisins mynda óstöðug sameindarbrot með súrefni
• Við þessa rofnun myndast orka sem kemur fram sem ljós-og varmaorka, en þær eru skyldar hvor annari
• Þegar kertalogi logar er það vaxið (C?H?) sem að brennur/rofnar (spurningamerkið stendur fyrir frumeindafjölda, þar sem að mismundi er hvert hlutfallið er.
• Blár logi er heitari og orkuríkari (varmaorka) en gulur logi
• Þegar hlutfalls súrefnis er minna en vaxins þá verður meira af gulu í loganum (því súrefnissnauðara, því gulara) varmin verður minni og sót myndast.
• Því meira súrefni sem er í hlutfalli við vaxið verður loginn bláari, varmaminni (0g því ekki eins heitur) og minna sót myndast

Þessar upplýsingar fékk ég af Vísindavefnum

Ég fann þessa mynd af eldi á Freephoto

Smá staðreyndir um rauðspritt:

• Innihald þess er etanol, isopropanol, butanon og litarefni

Nú er komið að því! Síðasta bloggið fyrir jól. Á föstudaginn var vefrallý, mánudagurinn var nýttur til að fá til okkar gestafyrirlesara sem fræddi okkur um vatn. Í dag fór allt í mask, en niðurstaðan var þannig að 10 nemendur (þar á meðal ég) fóru í könnun, en restin fer á mánudaginn og svo var spurningar keppni.

Eitt fannst mér einkennilegt við það sem gestafyrirlesarinn sagði, en það er það að það er eitthvað sem heitir harka vatns, en með því er átt við magni kalsíums og magnesíums í því.

Sýrustig er mælt með pH, 14 pH er það hæsta og þýðir að það er basíkst (ósúrt), 7 ph er hvorki súrt né basískt og 0 er eins súrt og mögulegt er hægt að verða. Sem minnir mig í á eitt annað sem að ég lærði í (að ég held) þessum hlekk, en það er að ef sýra og sápa blandast saman þá myndast eiturgufur.Einnig sagði gestafyrirlesarinn okkur frá leiðni vatns. Leiðni vatns er hversu mikið af uppleystum efnum fyrir utan H2O er í vatninu. Því meira af aukaefnum því hærri er leiðnin. Þessi uppleystu aukaefni eru sífellt að skifta um rafeindir og því leysast atómin í vötnum með mikla leiðni upp í jónir jónum. Leiðni er minni í köldu vatni því efni leysast hægar upp í köldu vatni. Leiðni er mæld í siemens.

Íslenkst vatn er með lága leiðni og hátt pH (sem sagt basíkst, ekki súrt) og er það á stæðan fyrir því að vatnið okkar er meðal því besta í heimi (hví ættum við að fela vel þekkta staðreynd) auk þess sem að hraunið okkar (geta Íslendingar nokkurn tíma talað um landið sitt án þess að draga hraunið í umræðurnar) hreinsar það. Bergið okkar er yfirleitt mjög basíkst og því er vatnið okkar það líka.

Einnig var mikið rætt um örverur í fyrirlestrinum. Örverur eiga það til (og þá meina ég viðstöðulaust) að koma sér fyrir í vatni með þeim afleiðingum að fólkið sem drekkur það eða syndir í því veikist. T.d. eru sumar sem að valda malaríu. Einnig er til örvera sem að veldur sundmannakláða hjá mannfólki, en gata heilann hjá öndunum (heilaskemmdir eða kláðabólur. Hmmm, hvaða tegund skildi vera heppnari). Þessi örvera er  fuglasníkjudýr af ættinni Schistosomatidae (Trematoda).

Þessi mynd var tekin af flickr

Hrafntinna Silfurberg

Í þessari viku erum við búin að vera á kafi í jarðfræðinni. Á fðstudeginum horfðum við á snildar (já, ég sagði snildar) mynd úr seríunni Power of the Planet. Maðurinn sem að talar í henni er skotinn (það þarf ekki að fletta þjórerni hans upp neinstaðar, hreimurinn talar fyrir sínu) Iain Stewart og ég verð að játa að þátturinn sem við sáum var afbragðs kennslu efni. Sérstaklega var ég hrifin af því hvernig rennt var yfir aðalatriðin af því sem komið var fram. Mjög gagnlegt. Á mánudeginum var samkvæmt venju fyrirlestrartími. Þeir standa alltaf fyrir sínu og það bragst heldur ekki í þetta sinn. Á fimmtudeginum var frekar fjölbreytt dagskrá. Fyrst voru einhverjar umræður, svo … tja, til að vera hreinskilin þá man ég ekki hvað gerðist næst (eða um hvað umræðurnar voru, bara að það tengdist jarðfræði) en samkvæmt Náttúrufræðivef skólans þá var verkefni og undirbúningur fyrir könnun í næstu viku. HA??? NÆSTU VIKU???!!!! Ég er svo búin að vera. Jæja, áfram með smjörið. Núna þegar ég hugsa út í það þá komst Gyða að því að tíminn væri að verða búinn þegar umræðurnar (og fimm mínútna löngu frímínútunum sem fylgdu í kjölfarið) svo við fengum að velja hvaða námsaðferð við nýttum þær fimm mínútur sem vorum eftir. T.d. var hægt að velja að horfa á Power of the Planet. Í dag var vefrally og mér tókst að svara 7 af 14 spurningum minnir mig. Eða voru það 6? Ég held það.

Þessa viku ætla ég að fjalla um efni Power of the Planet þættana tveggja sem við sáum: Thea-tvíburi Jarðarinnar og hvernig hún gerði lífinu hér kleyft að myndast .

Jörðin átti eitt sinn „tvíbura“, reikistjörnu sem kölluð er Theia. Theia á að hafa verið svipuð á stærð og Mars. Hún deildi saman sporbaug með Jörðinni, en það varð til þess að árekstur varð á milli hina tveggja reikistjarna fyiri u.þ.b. 4,5 milljörðum ára. Theia á að hafa nálgast Jörðina á 15 km/s, en það er 20x hraðar en byssukúla. Við þennan árekstur myndaðist tunglið, sem að þá var mun nær okkur eða 22.000 km frá Jörðu, en ekki 400.000 km eins og raunin er í dag. Eins og margur veit þá stjórnar tunglið sjávarföllum, en þegar ég horfði á þáttinn lærði ég að það hefur einnig áhrif á árstíðirnar. Þyngdarafl Tunglsins sér til þess að Jörðin haldi réttri braut og því er það því að þakka að hitastig og árstíðir fari ekki úr skorðum. Á tungslins væri alltaf of heitt eða of kalt. 

Þessi mynd var tekinn af Stjörnufræðivefnum

Einnig varð jörðin stærri og þyngdaraflið jókst. Án þess að þyngdaraflið hefði aukist gæti andrúmsloftið á endanum hafað lekið út. Jafnvel eitthvað eins létt og loft þar á þyngdarafli að halda til að það sé kyrrt. Einnig stækkaði kjarni jarðar við þetta og vegna þess að hann er (eins og áður hefur komið fram) úr nikkeli og járni þá skapaði það segulsviðið fræga.Þessar upplýsingar fékk ég frá Power of the Planet og myndbandi á youtube-myndbandi um reikistjörnuna Theia. Þetta, ásamt staðsetningu jarðar, en hún er einmitt í lífhvolfi Sólar (ekki of langt frá Sólu, þar sem of kalt væri fyrir líf, og ekki of nálægt henni, þar sem of heitt væri fyrir líf).

Jæja, en snúum okkar að smærri ( og þá meina ég smærri) hlutum. Ég man ekki hvort ég hef birt þetta áður fyrr á blogginu mínu. Ef svo er, þá biðst ég innilega forláts. Til eru 3 gerðir bergs:

1. Myndbreytt berg: Berg sem upprunalega var storknu-eða setberg en breyttist svo þannig að efnasambandið og þar með steindirnar ummynduðust að fullu í aðra gerð.
2. Storknuberg myndast þegar berg bráðnar og storknar svo aftur
3. Setberg: Verður til þegar leir, sandur eða smásteinar þjappast saman

Og svo verð ég aðeins að fræða ykkur um Hreppaflekann. Hann er lítill fleki (miðað við hina flekanna í það minnsta) og umhverfis hann liggja Evrasíu-flekinn (Evrópuflekinn) og Ameríkuflekinn. Ísland er eina landið á honum og samt er rangt að segja að það sé á honum, því hann nær ekki einu sinni yfir (eða réttara sagt undir) allt Ísland.

Aðrar

Á föstudeginum vorum við í tölvuforiti sem nefnist Stellarium. Á mánudeginum var fyrirlestrar tími. Þar lærðum við til dæmis að fyrsti Íslendingurinn til að vera titlaður doktor fann það út að ísöldinni hafi verið skipt í mörgu skeið (hlýskeið og kuldskeið). í dag var síðan stöðvinna.

1. Hrafntinna – skoða – höggva – hjátrú – lesa – skrifa
2. Steinasafn – skoða – greina
3. Steindir – eðalsteinar
4. Silfurberg – hvað er svona merkilegt við það?
5. Friðlýstir steinar  – Náttúrufræðstofnun
6. Bók – Steinaríkið – Grjót úr geimnum – bls. 40 – 41
7. Bók – Jörðin og furður hennar – Saga í klettum og steingerfingar bls. 28-31
8. Mánaðarsteinar…meira´

Ég lærði það að mánaðarsteinninn minn (ég er fædd í febrúar) er ametyst og að stjörnumerkjasteinninn minn (?) er grænn Jaspis (ég er vatnsberi)  Takk fyrir þetta Jón Aron

Ametyst er fjólublátt afbrigði af kvarsi en líkist annars bergkristal. Gegnsæir eða hálfgegnsæir. Stærð 15-20 cm á lengd, 4-5 cm breidd.

• Kristalgerð: trígónal (hexagónal)
• Harka: 7
• Eðlisþyngd: 2,65
• Kleyfni: engin

Allavegna þá þýðir það að kristall sé hexgónal að hann sé sexhyrndur, en trígonal er einhver önnur lögun á kristali, líklegast eitthvað svipað pýramídum.

 Þegar talað er um steina er hægt að eiga við tvo hluti: Steindir og bergtegundir

Steind er kristallað efnasamband í föstu formi og berg eða grjót eru oftast úr fleirri enn einni tegund steindar.

Ein grjóttegund sem algeng er hér á Íslandi er silfurberg. Efnasamsetning þess er kolsúrt kalk eða kalsíum karbónat (CaCO3). Harka þess er 3 og eðlismassi 2.71 gr/cm3. Það finnst víða um land sem holufylling. Ólíkt öðrum kalksteini klífur það ljós í tvennt. Stræsti klumpur sem sögur fara af á að hafa verið um 300 kg af þyngd eða sem sagt 813 rúmsentímetrar og ca. 3x þyngri (afsakið, massameiri) en fullorðin karlmaður. Silfurberg molnar auðveldlega í flögur. Það koma einnig einfaldlega brestir í það og missir það við það tærleika sinn.

Hér eru nokkrir linkar: Silfurberg, Eru til sérstakir íslenskir steinar?, Afhverju eru steinar mismunandi á litinn?

Á föstudeginum vorum við í tölvuveri að gera sjálfsmat og tókum próf í eðlisfræði á Náttúrufræðivefnum. Í mánudagstímanum byrjuðum við á nýjum hlekk, jarðfræði, og fór tíminn aðalega í hugtakakort og upprifjun. Í dag var síðan stöðvarvinna.

Eftirfarandi stöðvar voru í boði:

1. Tölva - náttúrufræðistofnun og jarðfræði
2. Bók – Alheimurinn – bls. 138 Jörðin – skoða og svara spurningum.
3. Tölva - lofthjúpurinn FSu 
4. Bók – Jarðargæði – bls. 92 – kostir og ókostir að virkja orku vindsins
5. Myndir – loftmyndir af jörðinni – umræður.
6. Bók – Jarðargæði – innri gerð jarðar – Hvað einkennir heita reiti? og Hvernig myndast eyjaröð?
7. Lifandi vísindi 2010 nr 11 – Hellar
8. Bók – Jörðin – bls 119 – Hvar mest hætta af jarðskjálftum á Íslandi og hver er ástæðan?
9. Bók – Jarðfræði verkefni bls. 102
10. Lifandi vísindi 2011 nr 12 – Besta útsýni heims.
11. Bók – Jörðin bls. 201 – vatns og gosherir – skoða, teikna, útskýra.
12. Tölva - jarðhræringar um allan heim - Hvar voru … í nótt? Síðustu viku? Síðasta mánuð ?
13. Bók – Alheimurinn bls. 146 – vatn fljótandi og frosið

Búin með efnafræðina að sinni. Held meira að segja fram að framhaldskóla. Man það ekki alveg. alla vega. Föstudagurinn fór í að fá ritgerðinar okkar (ótrúlega margir sem fengu 9, 9,5 og 10) og blogga um þurrísinn. Mánudeginum missti ég af, en samkvæmt Náttúrufræðisíðunni stórbrotnu og mikilfenglegu þá var farið lokið við hugtakakortið, heimapróf voru afhent og svo samantekt/umræður um hlekkin. Dagurinn í dag fór í enskupróf og sjónvarpsgl…æfingu í enskum málskilningi.

Jæja. Eitthvað að blogga um. Hmm. látum okkur nú sjá. Efnafræði. Hvað get ég sagt um hana.Ahh ég veit.Magnesíum! Það er 4. algengasta efni líkamanns og helmingur þess finnst í beinum. Hinn helmingurinn finnst í vöðvum og mjúkum vefjum. Sætistala þess er 12, massatala 24,305. sem þýðir að það hefur 12 róteindir, 12 rafeindir, er í 3. lotu og 2. flokki í lotukerfinum, með 2 rafeindir á ysta hvolfi, 8 á 2. hvolfi og 2 á ysta/3./gildishvolfi. Það sem að mér finnst merkilegt við magnesíum er að það er frumefni sem að finnst í mannslíkamanum og allri fæðu en er samt eldfimt.Hér eru meiri upplýsingar um þetta efni.

Og hér er myndband um það afhverja maður ætti ekki að drekka kók. Hér er krækja inn á myndband af því hvernig maður fær sódíum-bút til að hoppa

Jæja, þá er ég búin að blogga fyrir þessa viku og hef ekkert meira að segja.