Verkefni.

Hver gaf út fyrsta jarðfræðikortið á Íslandi og hvenær?.Guðmundur Kjartansson árið 1962

Hvað sýna jarðfræðikort?Þau sýna aldur og gerð þeirra jarðlaga sem Ísland er uppbyggt úr ásamt  .atriðum sem tengjasr s.s. gígum og brotalínum á íslandi  auk þess annara þátta , jarðhita , halla og steingerfinga

Hvað táknar guli liturinn á þessu korti?Gulli litur inn táknar súrt t.d. súrt gosberg .Tertíer og frá ísöld og súr hraun eftir ísöld yngra en 1100 ára og eldra en 1100 ára.

Hvað er steind?  Nefndu dæmi um hvernig þær eru flokkaðar.Steind er eðalsteinar eða gimsteinar og skrautsteinar sem hafa næga hörku til þess að rispast ekki við daglega notkun.

Hvaða nýja íslenska steind fannst fyrir nokkrum árum?.Hún heitir Cavansít sem var fundinn á austurlandi árið 2001.

Hvað er merkilegt við móberg?Móber er bergtegund , sem verður til við gos undir jökli eða vatni þar sem gosopið er nálægt eða rétt undir yfirborði og rétt undir yfirborði er þrýstingurinn ekki nægur til að halda kvikuni niðri heldur brýst hún upp á yfirborðið í gufusprengingum og verður að gosösku , sem er glersalli.

Segið frá myndun SurtseyjarHún myndaðist í neðaansjávargosi í nóvember árið 1963 ,þar semfyrir var um 130 m sjávardýpi.Fram af meðan sjór komst inn í gíginn og tókst vatnið og gljóandi hraunbráð með miklum srpreinginum sem mynduðu gosösku og gjall.

Segðu frá flokkun bergs..Strokuberg , djúpberg ,gosberg ,setberg , molaberg efnaset , lífrænt , myndbreyttberg.

Hvað eru jarðminjar (geosites)?Einhverjar myndir sem eru sérstakar á einhverhátt eða aldur þeirra .

1. 1.  Hvaða viðmið eru notuð við mat á verndargildi jarðminja á Íslandi?

Fjölbreytni og fágæti, stærð, samfella og tengsl við myndunarhátt eða myndunarsögu, sjónrænt gildi og fegurð.

• Alþjóðlegt mikilvægi s.s. upplýsingagildi, vísinda- og rannsóknargildi.
• Fágætt dæmi um jarðfræðilega myndun, atburð eða tímabil.
• Gildi vegna umhverfisbreytinga og loftslagssögu.
• Gildi vegna þróunar lífsins.
• Menningargildi, t.d. vegna trúar eða sögu.

Heimild http://www.ni.is/jardfraedi/verndjardminja/

Hvaða hættur steðja að jarðminum?

• Eyðing – sem getur verið vegna nýtingar ákveðinna jarðefna.
• Skerðing – sem verður vegna stíga, vega, línulagna, mannvirkja o.þ.h.
• Hula – sem verður vegna miðlunarlóna, byggðar, landfyllinga, landgræðslu, skógræktar o.fl.

http://www.ni.is/jardfraedi/verndjardminja/

Stöðvavinna. Fimmtudagur.

Stöð 1

Hrafntinna

Uppruni:hrafntina myndast við snögga kælingu líkparítkviku.

Lýsing: Hrafntinna er líparítsgler,hrafnsvört og stundum dökkgrá á litin og glergjáandi.Og er er mjög oft rákótt, við högg sundrast hún í marga oddhvassa bita.

Stöð 2

Stilbit.

Ópal.

Líparít.

Líparít er súrt berg með kristalsýrumagni yfir 67%.það er ljósgrátt eða gullleitt , eða bleikt á litinn og dulkornótt.þetta finnst víða og eru t.d. nærr torfsjökli og í kerlingarfjöllum.Nafnið er komið frá lipareyjum norður af skilley.

Stöð 8.

Hannes er spordreki og er hann hrafntinna og tópas,Sandra er krabbi og er glerhallur og rúbín,ég er bogamaður og ég er blágrýti og túrkins.

Ég var með Söndru Mjöll og Hannesi í hóp á fimmtudaginn.

Hrafntinna       Stilbit 

 Ópal   Líparat 

Mánudagur.

á mánudaginn fóru við yfir glærupakka og vorðum að læra um jarðsögu hrunamannahrepps og tölum við um steina.

Algeingarsteinategundir í hrunamannahreppi eru?

• blágrýti
• móberg
• líparít

Hrunamannahreppur er á flekka sem kallast hreppaflekkin en hann er á milli evrópuflekkans og ameríkuflekkans.Kerlingarfjöll eru meginn eldstöð í hrunamannahreppi og er þar að finna líparít og er það virkt jarðhitasvæði .

Á fimmtudaginn vorum við að prófa þurrís. ég og ásta vorum saman í hóp og prófuðum við fyrst málmur og þurrís, þegar málmur snertir þurrís er einsvo að hann bræði hann en hann gufar upp við snertingu hans og hversu fast þú þrýstir, en best var að nota kobar og fer hann beint í gegnum ísinn.Einsvo margir vita ´ryður þurrís frá sér súrefni og þegar við reyndum að setta eld allveg að þurrísinnum slökkvaðist á eldinum vegna súrefnisskort en ekki vegna kulda.Ef maður blæs sápukúlur í box með fullt af þurrís fljóta sápukúlurnar í miðju boxsins , stundum þegar þær setjast á þurrísinn frosna þær, en það er mjög magnað þegar það gerist.Við settum þurrís í 2 hilki og settum heit vatn í annað og kalt i hitt svo settum við blöðrur á hilkið og sjáum hvor væri fljótar að blása upp , en heit vatn blæs blöðruna fljótari upp og  það er geðveikt spess að sjá gufuna koma upp og að maður geti sogað hana upp.Svo fórum við á aðra stöð og settum klút í sápubað og nudduðum sápu í kringum brúnina á balanum og settum þurrís í balan , heltum heitu vatni í hann og settu smá sápu í balan og þá kom vatnsgufa og svo fórum við með klútinn hægt yfir balan þanga til að það kom risastór kúla og hún blés upp og við tókum fullt af myndum og myndböndum !!

þurrís er Co2(s) sem verður Co2(g) þegar það er sett vatn á hann því að hann bráðnar ekki heldur gufar upp

Jón (eða fareind) er frumeind eða hópur frumeinda með rafhleðslu. Jón sem hefur fleiri rafeindir í rafeindahveli sínu en róteindir í kjarnanum er neikvætt hlaðin jón og er stundum nefnd anjón frá gríska orðinu ἀνω (anο) sem þýðir „upp“ (líka forjón og mínusjón) því hún laðast að forskautum. Jákvætt hlaðin fareind hefur færri rafeindir en róteindir og er kölluð katjón frá gríska orðinu κατά (kata) sem þýðir „niður“ (líka bakjón og plúsjón) því hún laðast að bakskautum. Ummyndun frumeindar úr óhlaðinni frumeind yfir í jón og jónunarástand er kallað jónun. Þegar jónum og rafeindum er hópað saman til að mynda hlutlausar frumeindir er það kallað jónfang.

Ein- og fjölatóma jónir eru táknaðar með hávísi þar sem plús eða mínus merki gefur til kynna hleðslu og fjölda rafeinda gefinn eða tekinn. Til dæmis: H⁺, SO₃^-2.

Öreindir (e. elementary particles) eru örsmáar einingar sem allt efni í heiminum er sett saman úr. Borðið í kennslustofunni, Esjan, tunglið, sólin, vatnið og þú, allt er þetta búið til úr öreindum. Öreindir eru ódeilanlegar einingar, það er að segja ekki samsettar úr öðrum ögnum.

Í lotukerfinu (periodic system) er öllum frumeindum eða atómum sem til eru skipað í kerfi sem hægt er að sýna í töflu. Taflan sýnir innbyrðis skyldleika frumeindanna eftir massa þeirra, sætistölu og rafeindaskipan. Lotukerfið sýnir um leið efnafræðilegan skyldleika frumefna (elements), það er efna sem samsett eru úr einni gerð frumeinda hvert um sig.

Frumeindir eru samsettar úr kjarna (nucleus) í miðju og neikvætt hlöðnum rafeindum (electrons) umhverfis hann. Frumeindarkjarni inniheldur meðal annars jákvætt hlaðnar agnir sem nefnast róteindir (protons). Fjöldi rafeinda og róteinda í frumeind er jafn og nefnist sætistala (atomic number). Rafeindir eru dreifðar umhverfis kjarna á svæðum sem nefnast líkindasvæði eða svigrúm (orbital). Svigrúm eru auðkennd með þremur tölum, það er skammtatölunum n (meginskammtatala), l (hverfiþungatala) og m (ofanvarpstala).

Sætistala (Z) er hugtak notað í efnafræði og eðlisfræði sem stendur fyrir fjölda róteinda í kjarna frumeinda. Í óhlaðinni frumeind er fjöldi rafeinda sá sami og fjöldi róteinda.

Sætistala átti upprunalega um sæti frumefnis í lotukerfinu. Þegar Mendeleev raðaði frumefnunum, sem þekkt voru á hans tíma, eftir efnafræðilegum eiginleikum, var það augljóst að ef þeim var raðað í röð eftir atómmassa kom í ljós nokkuð ósamræmi. Sem dæmi, ef joði og tellúr var raðað í röð eftir atómmassa, virtust þau vera í vitlausri röð, en ef þeim var víxlað pössuðu þau betur. Með því að raða þeim í röð eftir líkum efnafræðilegum eiginleikum, var tala þeirra í kerfinu sætistala þeirra. Þessi tala virtist vera næstum í hlutfalli við massa frumeindanna, en eins og þetta misræmi gat með sér, virtist sætistalan endurspegla einhverna annann eiginleika en massa.

Nifteind er þungeind með enga rafhleðslu og massa upp á 939,6 MeV/c² (1,6749 x 10^-27 kg, rétt meiri en róteind). Spuni hennar er ½ og hún flokkast því til fermíeinda.

Rafeind (áður kölluð elektróna) er neikvætt hlaðin létteind, sem ásamt kjarneindum myndar frumeindir. Sígilt líkan af frumeind gerir ráð fyrir að rafeindir fari á miklum hraða umhverfis kjarnann. Massi rafeindar er aðeins um 1/1500 af massa róteindar. Rafeindir haldast á ákveðnum rafeindahvolfum umhverfis kjarnann (sjá rafeindahýsing). Jáeind er andeind rafeindarinnar og deilir því öllum eiginleikum hennar nema hleðslunni, sem er jákvæð.

Róteind (áður kölluð prótóna) er þungeind með rafhleðslu upp á eina jákvæða einingu (1,602 × 10^-19 kúlomb) og massann 939,6 MeV/c² (1,6726 × 10^-27 kg, eða um 1836 sinnum massi rafeindar). Spuni hennar er ½ þ.a. hún flokkast sem, fermíeind. Róteind telst stöðug, þar sem lægra mark helmingunartíma hennar er 10³⁵ ár, þ.e. mörgum stærðargráðum meiri en aldur alheims. Til eru kenningar um að róteind hrörni.

hér er ritgerðin jöklar og Vatnajökull !!

á mánudaginn fengum við nýjar glósur um efnafræði.

• hvað er efnafræði?

er sú grein eðlisvísinda  sem segir til um úr hverju efni eru og hvernig þau breytast , sameinast.

Þær eindir sem efnafræðin fæst við eru frumeindir (atóm) og sameindir. Frumeindirnar eru samsettar úr þremur gerðum smærri einda – rafeindum, róteindum, og nifteindum. Nifteindir og róteindir koma ekki fyrir í efnahvörfum nema í kjarnefnafræði þó er undantekning: stakar róteindir sem eru í raun H⁺ jónir gera það aftur á móti í sýru-basa hvörfum.

Frumefnunum er skipt upp í töflu sem sýnir eiginleika þeirra og byggingu. Dímítrí Mendeléf kynnti þessa töflu fyrstur manna til sögunnar og kom hún í stað margra fyrri tilrauna manna til þess að búa til slíka töflu. Taflan er þekkt sem lotukerfið, stundum kölluð frumefnataflan.

Frumeindir (atóm) tengjast saman og mynda stærri eindir sem kallast sameindir. Til dæmis er súrefni, sem er táknað í lotukerfinu með bókstafnum O, svo til aldrei fljótandi um eitt og sér í náttúrunni, heldur eru yfirleitt tvö súrefnisatóm samföst – ritað sem sameindaformúla: O₂. Eitt af algengustu efnasamböndum náttúrunnar hér á jörð er vatn, sem er samsett úr tveimur vetnisfrumeindum (H) og einni af súrefni: H₂O.

• hvað er massi?

Massi er eitt af grunnhugtökum eðlisfræðinnar og gefur til kynna hve mikið efnismagn tiltekið fyrirbæri hefur að geyma. Í sígildri eðlisfræði er massi efniseginleiki óháður tregðukerfum (ólíkt þyngd) og byggist massahugtakið aðallega á verkum Isaac Newtons. Í nútímaeðlisfræði veitir afstæðiskenningin aðra sýn á massa og er mikilvæg viðbót við lögmál Newtons. SI-grunnmælieining massa er kílógramm.

• hvað er þyngd?

Þyngd hlutar er sá kraftur sem verkar á hlut af völdum þyngdarsviðs. Í daglegu tali eru hugtökin þyngd og massi oft notuð jöfnum höndum þótt í raun sé um tvö aðskilin fyrirbrigði að ræða. Það kemur þó yfirleitt ekki að sök þar sem þyngd hlutar er í réttu hlutfalli við massa hans þegar þyngdarsviðið breytist ekki. Auk þess eru einingar massa oft notaðar þegar rætt er um þyngd í daglegu tali(t.d. kílógrömm), svo þessi ónákvæmni veldur ekki vandkvæðum

• massi og þyngd

Einingarnar sem notaðar eru um massa og þyngd eru oft svipaðar eða þær sömu, eins og fram kemur að ofan, og er ástæðan sú að þegar þessar einingar voru valdar var mismunur þyngdar og massa ekki vel skilinn.

Þar sem þyngd er kraftur, eru einingar þyngdar (eins og vísindamenn nota þær), þær sömu og einingar krafts. SI-eining þyngdar er þess vegna njúton (N), sem einnig er hægt að tákna sem kg m/s². SI-eining massa er kílógramm (kg). Þegar orðið kílógramm er notað um þyngd er átt við þann kraft sem verkar á eins kílógramms massa í staðalþyngdarsviði (sem er mjög svipað þyngdarsviði jarðarinnar við sjávarmál).

• frumefni og efnasamband

Frumefni er efni sem öll önnur efni eru samsett úr og ekki er hægt að skipta því niður í smærri einingar með venjulegum efnafræðilegum aðferðum

Efnasamband er myndað af tveimur eða fleiri frumefnum þar sem að fast hlutfall ákveður samsetningu, og flokkast með frumefnum til hreinna efna til aðgreiningar frá efnablöndum.

allt tekið að wikipedia !!!

hér er myndband um tilgágtu Mendel!!!!!:D:D

Á mándaginn 26 september var glæru kynning um DNA ( erfrafræði) og horfðum ið á myndband

Hvað er erfðafræði?

• erfðafræði fjallar um það hvernig eiginleikar berast frá lífveru til afkvæma.

Gregor mendel hver er hann?

hann var kallaður faðir erfðafræðinar og hann var munkur sem gerði tilraunir með ræktum garðertuplatna ( baunagrös.eftir margendurteknartilraunir vissi mendel að ef hann lét hreinræktaðar hávaxnar og hreinræktaðar lávaxnar plöntur æxlast saman fengi hann aðeins hávaxnar plöntur.En ríkjandi gen eru táknuð með stóru H , en víkjandi gen eru táknuð með litlu h.

Litningar og gen hvað er það?

• gen er grunneining erfða
• gen er hluti DNA-keðju sem ákveður tilteknið einkenni í gerð lífveru.
• genin sem ákvarða hin ýmsu eiginleika eru  staðsett á Litingum sem eru þráðlaga frumulíffæri
• í velnjulegri plöntu eru litingarnir í pörum

svipgerð og arfgerð ?

• svipgerð : er greinilegt ,oftast sjáanlegt einkinni líveru.hvernig arfgerðin kemuru fram
• arfgerð: genappbygging lífverunnar.hvaða gen hún er með til að stjórna einkennum.er hún arfhrein gangvart eiginleikum t.d.(HH)eða arfblendin (Hh)

í þessari viku vorum við að kynna plaggat á mánudag , svo fórum við í próf og fórum svo yfir það. svo var farið í tölvur að gera beinagrind í xmind um það sem við ætlum að skrifa um í ritgerðini. ég ætla að skrifa um jökla og svo sértaklega um drangajökull. og svo fórum við að horfa á fræðslu myndband og svara spurningum um frumur og dýra -og plöntu frumur. :):)!!