Mynd af raftöflunni.

Í mánudagstímanum byrjuðum við á nýjum hlekk

Rafmagn og Orka.
við fórum í gegnum glærupakka sem tengist rafmagni og orku og hér eru það sem ég skrifaði á  hugtaka kortið mitt úr glærunum frá Gyðu.

(atóm) Frumeind skiptist í róteindir ( jáhvætt hlaðin) og nifteindir (enga hleðslu) sem eru í kjarna og svo rafeindir( neikvætt hlaðin) sem sveima mislangt frá kjarnanum og raða sér á mismundandi orkuhvel.

Rafmagn er í öllum hlutum og hefur alltaf verið til. Rafmagn er til fyrir tilstilli öreinda atóma. Rafmagn gegnir mikilvægu hlutverki í allri efnastarfssemi lífvera.

Stöðurafmagn verður til þegar rafhleslur safnast saman í hlut. Hluturinn af-hleðst þegar utan að komandi hlutur hefur áhrif og þá myndast oft smá neisti (mis mikill) .

Eldingar verða til vegna stöðurafmagns.
Stormur –> mikil hreyfing –> ský hlaðast (+/-) –> jörðin verður rafhlaðin vegna rafhrifa –> þegar rafeindir fara frá skýi til skýs eða frá skýi niðrí jörðina verður afhleðsla –> ELDING

Benjamin Franklin áttaði sig fyrstur á tengingu rafmagns og eldinga.

Allar hlaðnar eindir hafa rafsvið, það er sterkast næst eindinni en verður svo veikara þegar fjær dregur. Rafsvið tveggja eða fleiri einda hafa áhrif á hvort annað.

Þegar rafstraumur flyst eftir vír myndast segulsvið umhverfis vírinn. Hægt er að nota rafstraum til að búa til segulsvið. Hægt er að búa til segla með rafmagni : rafsegla –> vír vafið um málf, því fleiri vafningar, því sterkari segull.

Hlutir hlaðnir.
Núningur: einum hlut núið við annan. Við það flytjast rafeindir á milli þeirra . Annar verður + en hinn verður -
Leiðning : tveir hlutir snerstast og rafeindir flæða í gegnum einn hlut til annars .
Rafhrif : óhlaðinn hlutur kemst í snertinug við hlaðin hlut. Rafeindir óhlaðna hlutarins  endurraðast og hann dregst að þeim hlaðna.

Til að koma rafeindum af stað þarf orku. Sú orka nefnist Rafspenna. Því meiri spenna –> því meiri orku fær hver rafeind –> því meiri orku gefur rafeind frá sér –> því meiri vinna er framkvæmd. Rafspenna er mæld í voltum (V)

Viðnám er mótstað efnis gegn streymi rafmagns. Hlutir sem hleypa í gegnum sig rafmagni lýsa vegna viðnáms. Efni hafa mis mikið innra viðnám.

Amper : Volt/Óm

Bæti við hinum helminginum af hugtakakortinu mínu í næsta bloggi

En svo í fimmtudagstímanum var stöðvarvinna.

Þar gerðum ég verkefni 1 – Rafhleðsla og kraftur ( um fráhrindikraft og aðdráttarkraft )

nifteind – nifteind : ekkert
nifteind – róteind : ekkert
róteind – róteind : fráhrindikraftur
nifteind – rafeind : ekkert
rafeind – rafeind : fráhrindikraftur
róteind – rafeind : aðdráttarkraftur

Svo gerði ég verkefni 2 – Straumrásir

en þar var mynd af fullt af ljósaperum og rásir milli þeirra og svo var bjalla og alskonar og við áttum að „laga myndina“ til þess að allt væri rétt og svara spurningum.

1) Hvaða atriði eru röng ?
A: – og – virkar ekki verður að vera – og +
B: línan rofin , verður að laga það
D: Harðviðarleiðari leiðir ekki, viður leiðir ekki
K: það er engin hætta á ferð þannig að það óþarfi að hafa varúð.
F: peran lýsir ekki

2) Breyttu þannig að spennugjafin virki, þá setti ég einn plús og einn mínus í staðin fyrir tvo mínusa.

3) Hvað þarf að gera við til að ljúka við straumrásina ?
Loka B og taka viðinn í burtu.

4) Hvað perur lýsa ?

5) Hringir bjallan ?
Já

6) Heldur pera C áfram að lýsa ef pera E er fjarðlæ

gð ?
já

7) Heldur pera I áfram að lýsa ef pera C er fjarðlægð ?
nei

Heldur pera C áfram að lýsa ef pera I er fjarðlægð ?
já

9) Eru perur I, J og L raðtengdar eða hliðtengdar ?
hliðtengdar

10) Hvernig eru perur C og F og bjallan H tengdar ?
C er hliðtengd, F og H raðtengdar

Svo gerði ég Upprifjun 3-1
1) róteind

2) samkynja hrinda hvor annari frá sér, gagnkynja dragast hvor að annari.

3) hreyfing rafeindnna

4) kraftarnir eru mestir næst, svo minka þeir.

Upprifjun 3-2

1) stöðurafmagn er þegar agnir fara á mikla hreyfingu en hreyfingin myndar rafhrif sem safnast saman í hlut.

2) núningi, leiðni og rafhrif

4) afhleðsla stöðurafmagns

Á mánudaginn var Gyða ekki og á fimmtudaginn var ekki skóli
En svo í föstudagstímanum vorum við í tölvuveri að prófa forrit sem heitir  Energy skating park.
Það var mjög gaman og hægt að skoða alskonar.
Forritið snýst semsagt um manneskju á hjólabretti og þú getur ráðið hvernig brautinn er  og hversu þungur maðurinn er og svo geturu líka skipt um persónu og haft stelpu(65kg), hund(25kg), bjöllu(0,2kg) og bolta(5kg).
Ég prófði að hafa alltaf sömu brautina og skipta um persónur og sjá hversu mikil orka myndaðist í hjá hverri persónu, það var mjög gaman að prófa og skoða en það varð mesta orkan hjá þyngstu manneskjunni.
Svo var líka hægt að ráða hvar hún væri, t.d á jörðinni, tunglinu og fleiri stöðum og svo hversu mikið aðdráttaraflið væri en þetta hafið allt áhrif á orkumyndunin. Það var aðalega stöðuorka og hreyfiorka sem mynduðust þegar persónan renndisér á hjólabrettinu.  Svo voru fullt af súluritum sem maður gat fylgst með nákvæmlega hvernig orkan myndaðist og ég var meira segja búinn að skrifa upp heildarorku hjá hverri persónu á sömu brautinni en það blogg eyddist :/ .
En allaveganna það var rosalega skemmtilegt og fróðlegt að skoða þetta forrit og ég mæli eindreigið með því fyrir áhugasama

Tvær áhugaverðar féttir
Nýtt hitamet á norðurskautinu

Á mánudaginn kom gestafyrirlestrari. Hún Elsa Ingjaldsdóttir, hún er framkvæmdastjóri  Heilbrigðiseftirlits Suðurlands.
Hún kom til að fræða okkur aðeins um vatnið sem við drekkum og svona.
Hún fór yfir hugtökin

örverur
leiðni
sýrustig

hún sagði okkur frá þegar þau fara í gæðaeftirlit á drykkjarvatni.

Fyrst taka þau sýni á vatninu, þau þurfa að gæta þess hvar þau taka sýnið er tekið þvi það skiptir máli. Rétt eins og að það skiptir máli hvar vatnsrennslurnar eru staðsettar, hún tók dæmu um að sérstaklega í sumarbústöðum er ekkert verið að pæla í því hvar skorplagnirnar(man ekki alveg hvað það heitir) og vatnsrennslurnar liggja og þessvegna getur það gerst að þaðan sem fólkið fær vatn eru allt fullt af skorplögnum og þá sýgur niður í jörðina „manna úrgangur“ þar sem vatnið kemur og svo erum við að drekka það. Það finnst mér ekki mjög smekklegt.
Þau rannsaka vatnið til að gá hvort það séu einhverjar örverur eða bakteriur sem við viljum ekki í vatninu. Í landmannalaugum hefur komið upp sníkjudýr sem heitir sundmannakláði.
Hér er mjög góðar upplýsingar um hann.

mynd 1 : http://www.extremeiceland.is/landmannalaugar-is

Íslenska vatnið er ekki með mjög góða leiðni,þessvegna er það svona gott. Á Íslandi er leiðnin 100µ en leifilegt er að leiðnin sé 4000µ. Því meira sem er af uppleystum efnum í vatninu því meiri leiðni er í vatninu. Eins og í hitavitu vatni er meiri leiðni heldur en í kaldavatninu og sama gildir um pH gildi vatnsins, í hitaveituvatni er pH gilið um 6,2-6,8 pH en í kaldavatninu á íslandi langar okkur að hafa 9,3-9,5 pH þótt það öðrum finnst ekki gott að hafa sýrustig yfir 9 pH en það er ekki eins í öllum löndum, en við erum oft mjög gagrýnin á vatnið okkar því við höfum aðstæðu til þess að fá besta vatni.
Það var líka mjög gaman að við fengum tvö glös með sitthvoru vatninu annað með sýrustigið í kringum 6pH en hitt í kringum 9pH. Allir fundu muninn strax og gátu giskað rétt á í hvor brúsanum vatnið var.

Mynd 2: http://informedfarmers.com/nrm/water/

Við byrjuðum mánudagstíman á gamla góða fyrirlestrartímanum, hann var um jarðfræði yfirleitt, steindir og berg.
Svo á miðvikudaginn var tíminn bara mjög þæginlegur. Við fengum tíma til þess að undirbúa okkur undir könnun sem verður næsta fimmtudag. Svo gátum við líka fengið að horfa á smá fræðslu mynd ef við vorum búin að fylla hugtakakortið en ég get varla horft á myndina vegna þess að kallinn sem talar inná hana talar ensku með svo skrýtnum hreim og það er það eina sem ég hugsa um þegar ég horfi á myndirnar.
En svo á föstudaginn notuðum  við tímann í tölvuveri í vefrallý, það var mjög gaman og ég held ég hafi ná að svara ellefu spurningum eða svo. Verkefnið er komið inná verkefnabankann
Hér er mjög flott síða þar sem hægt er að skoða helling um jarðfræði og þessháttar

Svo fann ég fínt myndband um hvernig fjöll verða til, ég veit reyndar ekki hvernig hljóðið er því það er ekki hljóð í tölvunni minni en vonum að það verði alltí lag
Hér er mynd af tunglmyrkvanum sem var 10.desember en því miður missit ég af h0num, ég var pínu pirruð þegar ég fattaði það !

mynd frá : http://www.mbl.is/frettir/taekni/2010/12/19/tunglmyrkvi_sest_a_islandi/

Í mánudagstímanum var fyrirlestratími, við fengum tvo glósupakka. Einn var um jarðfræði hrunamanna og hinn var bara alment um jarðfræði. Við fórum vel yfir þessar glósur og töluðum mikið um setlög og hvernig þau hjálpa okkur að finna út hvað staðurinn er gamall.

Svo var stöðvavinna á fimmtudaginn,
Hér eru stöðvarnar:

• Hrafntinna – skoða – höggva – hjátrú – lesa – skrifa
• Steinasafn – skoða – greina
• Steindir – eðalsteinar
• Silfurberg – hvað er svona merkilegt við það?
• Friðlýstir steinar  – Náttúrufræðstofnun
• Bók – Steinaríkið – Grjót úr geimnum – bls. 40 – 41
• Bók – Jörðin og furður hennar – Saga í klettum og steingerfingar bls. 28-31
• Mánaðarsteinar…meira

Hér eru stöðvarnar sem ég náði að komast yfir í tímanum.

1. Hrafntinna myndast við snögga kælingu líparít kviku, t.d á jörðum innskota eða á yfirborði hrauna. Hún er svört og stundum dökk grá á lit. Hrafntinna finnst við Torfajökul og á fleiri stöðum
2. Í steinasafninu fundum við :
   Ópal
   Hrafntinnu
   Silfurberg
   Gismondín
   Jaspis
   Granófít    (Granít)
3. Eðalsteinar eða gimsteinar eru skrautsteinar sem hafa nægja hörku til þess að rispast ekki í daglegri notkun. Dæmi um eðalsteina er demantar, rúbínar og smaragðar, þeir eru náttúrulegar steindir sem notaðir eru í skrautmunum.
4. Silfurberg er tært afbrigði af kristölluðum kalkstein(kalsít eða kalkspat) og er mjög fágætt utan íslands. Silfurberg klofnar vel í tígla og klífur ljósið í tvo geisla sem sveiflast hornrétt hvor á annan. þessir eiginleikar greina silfurberg frá öðrum kalkstein.
5. Eini steinnin sem er friðlýstur núna heitir Dropasteinn
6. komst ekki yfir
7. Grand canyon gljúfrið geymir sögu landsins í jarðlögum þessar. Nærri botni glúfrins er bergið um 2000 milljón ára að aldri en efst er það um 200 milljón ára gamalt. Það er öruglea mikið af steingerfingum í stelögunum þar

svo fórum við í föstudagstímanum að blogga, en þannig varð þetta blogg til

mynd: http://geology.com/rocks/igneous-rocks.shtml
heimildir: stöðvavinna hjá gyðu og glósur

jæja..
á mánudaginn var fyrirlestratími, við fengum nýtt hugtakakort því það var að byrja nýr hlekkur og skrifuðum inná það sem við vissum um innri og ytri öfl og þessháttar.
Svo á fimtudaginn var hörku stöðvavinna,
Hér eru stöðvarnar :

• Tölva - náttúrufræðistofnun og jarðfræði
• Bók – Alheimurinn – bls. 138 Jörðin – skoða og svara spurningum.
• Tölva - lofthjúpurinn FSu 
• Bók – Jarðargæði – bls. 92 – kostir og ókostir að virkja orku vindsins
• Myndir – loftmyndir af jörðinni – umræður.
• Bók – Jarðargæði – innri gerð jarðar – Hvað einkennir heita reiti? og Hvernig myndast eyjaröð?
• Lifandi vísindi 2010 nr 11 – Hellar
• Bók – Jörðin – bls 119 – Hvar mest hætta af jarðskjálftum á Íslandi og hver er ástæðan?  
• Bók – Jarðfræði verkefni bls. 102
• Lifandi vísindi 2011 nr 12 – Besta útsýni heims.
• Bók – Jörðin bls. 201 – vatns og gosherir – skoða, teikna, útskýra.
• Tölva - jarðhræringar um allan heim - Hvar voru … í nótt? Síðustu viku? Síðasta mánuð ?
• Bók – Alheimurinn bls. 146 – vatn fljótandi og frosið

Ég komst yfir nokkrar og skrifa ég þær upp hér að neðan

• a) innræn öfl eru til dæmis eldgos, jarðskjálftar, jarðhiti o.s.f
• a) ósonlagið verndar jörðina frá skaðlegum geislum sólarinnar og fleiri hlutum
  b)koltvíoxíð, metan, hláturgas, vatnsgufa, klórflúorkolefni, brennisteinshexaflúoríð
• a) í möttulstrók berst heitt efni í átt til yfirborðsins sem veldur bungu á yfirborði jarðar en slíkir staðir nefnast heitir reitir
  b)ef fleki fer yfir möttulstrók þarf kvika hans að finna og brjóta sér nýja leið uppá yfirborði og þannig myndast eyjarröð
• vatn, fljótandi og frosið
• við gerðum þessa stöð bara í umræðum. 
• Í tölvu skoðuðum við flottan vef þar sem þú getur séð hvar eldfjallavirkni er mest o.f, þar gat maður einnig séð að t.d ísland er „heitast landið“
• Hér töluðum við um og skoðuðum aðeins Clearwater hellakerfið , þar sem hellarnir tengjast saman og mynda áhveðið kerfi.
• Svo var annað tölvuverkefni um lofthjúpinn og gróðurhúsaáhrif, þar sem lofthjúpurinn er að þykkna og heldur hitanum inni þannig að öll jörðin er að hitna og hvaða áhrif það hefur á jökla og þess háttar

(Tiger river)

mynd 1 : http://www.vtnews.vt.edu/photo-galleries/2011/062011-tigers/tiger-gallery.html

Svo í föstudagstímaunum fórum vorum við í tölvuveri og fórum inná stjörnufræðiforrit sem heitir Stellarium,
við skoðuðum stjörnur, stjörnumerki, reykistjörnur og svo gátum við líka ráðið hvar í heiminum við værum.
Það var mjög skemmtilegt forrit og ég mæli með því að skoða það