Rakel Georgsdóttir

30. jan – 3. feb

við vorum í prófi seinasta föstudag(3. feb) úr hlekknum og þetta er það sem var farið útí í prófinu:

Varmaorka

• varmi er ein mynd orkunnar.
• varmi flyst í gegnum tómarúm með varmageislun.
• þegar varmi flyst með staumum í vökva og loftegundum er það kallað varmaburður.
• þegar varmi flyst með beinni snertingu sameinda er það kallað varmaleiðing.
• glerull er ekki góður varmaleiðari.
• Hiti er mælikvarði á hreyfiorku sameinda.
• orka sem bundin er í sameindum nefnist efnaorka.
• sú mynd orkunnar sem tengist hreyfingu hluta kallast hreyfiorka.
• vatn sýður við 100°c.
• lægsti hiti sem er hægt að ná er alkul.
• eðlisvarmi vatns er 1 kal/g * °C.
• kaloría svara til þess varma sem þarf til þess að hita 1 gramm af vatni um 1 °C.
• þakplötur úr kopar kæmu að litlu gagni við einangrun húss.
• Innra rými kæliskáps kólnar þegar  varmin þaðan er notaður til að breyta kælivökva skápsins í klórsambönd
• Sameindir eru örsmáar eindir efnis.
• ís hefur sama eðlismassa og fljótandi vatn.
• ein kílókaloría jafngildir jafngildir 1000 kaloríum.
• Hitastillar eru oft með tvímálsrofa.
• tíu grömm af vatni við 70°C býr yfir minni varmaorku og 100 grömm af jafn heitu vatni.
• Hvorki er hægt að skapa orku né eyða.

27. janúar

Við byrjuðum á nýjum hlekk, viðfangsefnið er orka marmi og varmaflutning. Í tímanum fengum við hugtakakort og áttum við að skrifa niður það sem við vissum um varmaorku og svo var okkur gefin fyrirlestur um efnið sem var aðallega upprifjun.

Þessa vikuna byrjuðum við á mánudeiginum á því að kynna tilraunina sem við gerðum á seinustu vikum og það gekk mjög vel. Síðan var ekki náttúrufræðitími þangað til á föstudaginn en þá áttum við að horfa á tvö myndbönd um hringrás vatns og hreina orku og svo svara eftirfarandi spurnningum:

1. Hvað veldur uppgufun vatns úr ám, vötnum og sjó?
2. Hvernig myndast ský?
3. Til hvers nýtum við vatn sem finnst í jarðlögum?
4. Hvernig er hægt að nýta hringrás vatns ofanjarðar til raforkuframleiðslu?
5. Hvað myndi gerast ef hringrás vatns stöðvaðist einn daginn?
6. Hvað verður um vatnið sem gufar upp?

1. Hve stór hluti af orkunotkun Íslendinga er fengin frá endurnýjanlegum orkugjöfum?
2. Í hvað er innflutta orkan notuð?
3. Hvaða áhrif hefur það á umhverfið þegar bensín og annað jarðefnaeldsneyti er brennt?

Frétt um þau sólgos sem hafa verið núna seinustu daganna og það að menn geta búist við auknum sólgosum núna næstu tvö til þrjú árin.

Vísindavaka

Þessa vikuna(8.-14. jan) framkvæmdum við tilraunina okkar og svo kynntum við hana fyrir framan allan bekkinn í formi myndbands.

Eggjatilraun-Myndband

Eggjatilraun 

Inngangur

Tilgangurinn með þessari tilraun var að athuga hvaða áhrif hinu ýmsu vökvar hefðu á egg ef það lægi í þeim í tvo daga.

Efni og áhöld:

Bakki, þrjár mælikönnur, þrjú egg, edik sýra, Coca cola, vatn og hanskar.

Vinnulýsing

1.    Við fundum fram áhöld og efni til þess að framkvæma tilrunina.

2.    Settum þrjár mælikönnur á bakka og eitt egg í hverja könnu.

3.    Helltum svo vatni í fyrstu könnuna, kóki í næstu og svo edik sýru í þriðju könnuna.

4.    Settum álpappír yfir allar þrjár könnur til þess að forðast það að vökvinn myndi gufa upp.

5.    Létum svo könnurnar standa í friði í tvo daga.

Niðurstöður

Tvemur dögum eftir framkvæmd tilraunarinnar var komið að því að athuga hvaða áhrif það hafði á eggin að vera í bleyti í þessum þremur vökvum í tvo daga. Við byrjuðum á því að taka eggið sem hafði legið í kókinu og sáum strax að það kókið hafði litað skurnina brúna, síðan prófuðum við að sleppa því á borð sem var við hendinni og eggið brotnaði samstundis og að það lenti á borðinu. Og er að við skoðuðum skurnina innan frá þá sáum við að kókið var farið að smjúga í gegnum hana. Síðan var það eggið sem hafði leigið í vatninu, er að við skoðuðum það utan frá sáum við engar sýnilegar breytingar og þegar við sleptum því svo að það féll á borðið brotnaði það samstundis, eggið leit einnig ósköp venjulega innaní. Seinast tókum við upp eggið sem hafði leigið í edik sýrunni. Um leið og við tókum það upp úr könnuni sáum við að orðnar höfðu verið alveg þó nokkrar breytingar á egginu, liturinn var orðinn gulari á skurninni og maður gat dauflega séð mótað fyrir eggjarauðunni innaní egginu, en það var ekki bara útlitið sem hafði breyst heldur var eggið líka mjúkt við komu og gaf eftir við snertingu. Svo gerðum við eins og við höfðum gert með hin tvö eggin og sleptum því úr lítilli hæð ofan á borðplötuna, er að eggið lenti á henni skoppaði það upp aftur í stað þess að brotna, við reyndum þetta sýðan aftur úr örlítið meiri hæð en í þetta skiptið gaf skurnin sig og eggið féll saman. Þá sáum við að eggjahvítan og eggjarauðan voru orðnar töluvert seigari. En ástæðan fyrir því að eggið skoppaði var sú að edik sýran leysti upp kalkið í skurn eggsins og gerði það að verkum að skurnin varð svegjanleg.

Vísindavaka

Þessi hlekkur verður mjög stuttur eða bara í tvær vikur. Hann gengur út á að við veljum okkur saman í tveggja til fjögra manna hópa og komum okkur síðan saman um eina tilraun sem við eigum síðan að skrá með eitthverjum ákveðnum hætti eins og til dæmis með skýrslu, plakat eða mynband. Og síðan föstudaginn þann 13. jan þá eigum við að kynna tilraunina fyrir bekkinum okkar. Ég er í hóp með Önnu, Guðleifu og Hugrúnu, saman erum við að gera athugun á hvað gerist ef maður leggur egg í bleyti í tvo daga í nokkrum mismunandi vökvum, þ.e.a.s. vatni, kóki og ediksýru og svo er bara að sjá hvað setur. Hugmyndin að þessari tilraun fundum við á vefsíðunni Youtube í þessu myndbandi.

Sólblossi 2. janúar; Frétt og myndband 

Plútó

Þegar Neptúnus var fundinn árið 1846 sáu stjörnufræðingar að það var eitthvað sem olli skekkju á braut hans sem voru of miklar til þess að það væri bara Úranus sem gæti ullið þeim. Þannig hófst leitin að „Plánetunni X“. En ekki fannst Plútó fyrr en 18. febrúar 1930, þegar hinn ungi stjörnu áhugamaður Clyde Tombauch var að skoða myndir sem höfðu verið teknar 23. og 29 febrúar 1930 og sá þá að Reikistjarnan X var hægt og rólega að breyta um staðsetningu meðal fastastjarnanna í bakgrunni í tvíburamerkinu.

Plútó er dvergreikistjarna en þegar Plútó var fundinn var hann álitinn sem reikistjarna. En vegna þess hversu ólík hún var hinum átta reikistjörnunum þá töldu sumir stjarnfræðingar að ekki ætti að telja hann til reikistjarnana. En það var fyrst árið 2006 þegar það var gert eitthvað í þeim málum, en þá var búin til ný skilgreining á reikistjörnum á þingi stjarnfræðinga enda var enginn skýr skil á þeim. Loks komust stjarnfræðingarnir  saman um það að pláneta þyrfti að uppfylla þrjú atriði til þess að getað talist til reikistjarna. Og þessi atriði eru eftirfarandi;  Hún verður að hafa sporbraut í kringum sólu,  hafa nægan massa til þess að hafa næstum kringlótta lögun og að lokum þarfhún líka að hafað hreinsað í burtu hluti úr nágrenninu sínu. í kjölfari þess að þessar útskýrirngar voru búnar til þá var líka bætt við nýjum plánetu flokki sem átti að vera fyrir þær plánetur sem uppfyltu aðeins fyrstu tvö skilyrðin. Flokkurinn heitir dvergplánetur og þar flokkast plútó núna undir.

heimild fyrir texta

Stutt myndband um efnið

Tunglmyrkvi

Í þessari viku(27. nóv- 3. des) þá héldum við áfram að fjalla um stjörnufræðina. Á mánudeginu þá héldum við áfram með að vinna í glærukinningunum um fyrirbæri úr geimnum í tölvuverinu. Á miðvikudeginum þá var hópavinna eins og vanalega og ég og Jón Hermann vorum saman í hóp. Saman fórum við á nokkrar stöðavar sem tengdust stjörnufræðinni, fyrsta stöðin sem við fórum á var okkur gefið tækifæri á að læra að nota stjörnusjónauka, það var mjög fræðandi.

Á annari stöðinni þá fórum við á vefsíðu þar sem við áttum að búa til plánetu sem við áttum að reyna að láta lifa af, við komumst að því að það þurfti að hafa margt í huga til þess að plánetan myndi ekki skaðast né íbúar hennar svo sem að hún væri hvorki of nálægt sólu né of langt í burtu, of stór og svo fl. Við reyndum nokkru sinnum og okkur gekk ekki vel í fyrstu enda var plánetan okkar og nálægt Sólu og það gerði það að verkum að hún fór smá saman að breyta um loftslag og ofhitna svo að allt líf á henni þurkaðist út. Þetta verkefni var mjög fræðandi og hjálpaði manni að skilja hvað það þarf mikið til þess að pláneta sé lífvænleg.

Kepler 22-b 

Á dögunum hefur NASA skýrt frá því að þau hafa fundið nýja plánetu sem er svipuð jörðinni í tilliti til lífsskilyrða. Þessi nýja reikistjarna heitir Kepler 22-b en hún heitir eftir Kepler sjónaukanum sem hún fannst með. En þó að hún teljist heppileg fyrir það að líf gæti þróast þar þá er alls ekki víst að þar sé neitt líf að finna þar. Kepler 22-b er 2,4 sinnum stærri en Jörðin en ekki er enn víst úr hverju hún er. heimild

Um Kepler 22-b frá NASA

Tölvumynd af plánetunni Kepler 22b

Myndbönd um Kepler 22-b

Um Kepler 22-b á íslensku

Í þessari viku(20. -26. Nóv) þá byrjuðum við á nýjum hlekk sem heitir stjörnufræði. Á máundeginum þá var hlekkurinn kynntur fyrir okkur og einnig nýtt einstaklings verkefni þar sem við fengum öll að velja eitt fyrirbæri úr geiminum og síðan þurfum við að gera um það glærusýngu. Ég valdi dvergreikistjörnur og mun einnig sérstaklega taka fyrir Plútó sem er dvergreikistjarna.

Hubble sjónaukinn

Síðan upphafs stjörnufræðinnar og á tíma galleleos þá hafa stjörnufræðingar viljað getað séð meira og lengra. Þegar hubble sjónaukinn var sendur út í geimin árið 1990 af NASA og ESA til þess að hringsóla í kringum jörðina rétt fyrir ofan andrúmsloft hennar þá var það byrjunin á hinum ýmsum merkilegum uppkvötunum. Hann var skýrður í höfuðið á Edwin Hubble sem var einn sá fyrsti til þess að finna upp sjónauka. Hubble sjónaukinn tekur myndir utan úr geimnum sem við getum síðan fengið að sjá hér á jörðu niðri, hann hefur tekið hundruði þúsunda ljósmynda sem hafa hjálpað mannfólkinu í að ráða í marga stærstu leyndardóma alheimsins eins og aldur alheimsins og hulduorku.

 Heimild um Hubble sjónaukan.

Deyjandi stjarna sem býr til skúlptúr úr ryki og gasi.

Myndband um Hubble sjónaukan.

Myndband með hinum ýmsum stórfenglegum myndum teknar af Hubble sjónaukanum.

Frétt: háþróað vélmenni sendt til Mars.

Mjög góður íslenskur stjörnufræðivefur.

Heimasíða Hubble sjónaukans.

Tilraun

Massi, kraftur og afl

Seinasta miðvikudag þann 9. nóvember þá var okkur skipt niður í þriggja til fjögra manna hópa, ég lenti í hóp með Jón hermanni, Valgeiri og Þresti. Saman áttum við að gera tilraun um vinnu og krafta og síðan skila skýrslu um hana. Í þessari  tilraun var markmiðið að þekkja hugtökin massi, vinna og afl, æfa okkur í að skrifa skýrslu, kynnast mælingum og framsetningum gagna og læra að nýta sér formúlur. Í tilrauninni eru þessar reglur notaðar:

• Massi*þyngdarhröðun=N
• Kraftur*vegalengd=Nm
• Nm/tími=vinna=W

Við áttum að komast að hversu mikinn kraft og vinnu Þröstur notaði til þess að komast upp stiga. Tilraunin fór þannig fram að við völdum okkur stiga til þess að framkvæma tilraunina í og síðan komu Valgeir og Jón sér fyrir fyrir ofan stigan, Jón var á skeiðklukkuni og Valgeir með stílabók tilbúinn til að skrifa niður niðurstöðurnar. Ég og Þröstur stóðum fyrir neðan tröppurnar og síðan létum við hann ganga upp stigan á þægilegu „tempói“ á meðan Jón Hermann tók tíman á honum og Valgeir skráði

niður tíman. Því næst hjóp Þröstur þrisvar upp stigan og það var líka

tekinn tíminn á því og hann skráður niður. Síðan var bara að reikna…

Skýrslan er að verða fullmótuð en mun koma inn í bloggið sem fyrst!

Þessa vikuna héldum við áfram í eðlisfræðinni, og á miðvikudaginn(2. nóv) þá gerðum við verkefni úr fyrsta kaflanum í kannslubókinni Kraftur og Hreyfing. Í þessum verkefnum áttum við að svara spurningum um mælieiningar og hvernig maður ætti að aðhafast við mælingar á hinum ýmsu hlutum.

Eðufyllingar sem við unnum í á miðvikudags tímanum:

• Líkleg lausn á tiltekinni ráðgátu sem er grundvölluð er á þeim upplýsingum sem liggja fyrir um hana nefnist tilgáta.
• Sá þáttur sem er hafður breytilegur þegar tilraun er gerð kallast breyta.
• Mælikerfið sem er notað í vísindum nefnist SI einingarkerfið.
• Forskeytið kíló merkir 1000.
• Einn meter jafngildir 1000 millimetrum.
• Tíumilljarðasti (1/10.000.000.000) hluti úr metra kallast ångström.
• Massi er mælikvarði á efnismagn hlutar.
• Vatn frýs við 0°C.
• Grannur og orkuríkur ljósgeisli myndast í tæki sem nefnist leysir.
• Flaska er öryggistáknið sem sýnt er þegar fara þarf varlega með glervöru.

(heimild er úr „Kraftur og Hreyfing“)