Rakel Georgsdóttir

Í þessari viku(27. nóv- 3. des) þá héldum við áfram að fjalla um stjörnufræðina. Á mánudeginu þá héldum við áfram með að vinna í glærukinningunum um fyrirbæri úr geimnum í tölvuverinu. Á miðvikudeginum þá var hópavinna eins og vanalega og ég og Jón Hermann vorum saman í hóp. Saman fórum við á nokkrar stöðavar sem tengdust stjörnufræðinni, fyrsta stöðin sem við fórum á var okkur gefið tækifæri á að læra að nota stjörnusjónauka, það var mjög fræðandi.

Á annari stöðinni þá fórum við á vefsíðu þar sem við áttum að búa til plánetu sem við áttum að reyna að láta lifa af, við komumst að því að það þurfti að hafa margt í huga til þess að plánetan myndi ekki skaðast né íbúar hennar svo sem að hún væri hvorki of nálægt sólu né of langt í burtu, of stór og svo fl. Við reyndum nokkru sinnum og okkur gekk ekki vel í fyrstu enda var plánetan okkar og nálægt Sólu og það gerði það að verkum að hún fór smá saman að breyta um loftslag og ofhitna svo að allt líf á henni þurkaðist út. Þetta verkefni var mjög fræðandi og hjálpaði manni að skilja hvað það þarf mikið til þess að pláneta sé lífvænleg.

Kepler 22-b 

Á dögunum hefur NASA skýrt frá því að þau hafa fundið nýja plánetu sem er svipuð jörðinni í tilliti til lífsskilyrða. Þessi nýja reikistjarna heitir Kepler 22-b en hún heitir eftir Kepler sjónaukanum sem hún fannst með. En þó að hún teljist heppileg fyrir það að líf gæti þróast þar þá er alls ekki víst að þar sé neitt líf að finna þar. Kepler 22-b er 2,4 sinnum stærri en Jörðin en ekki er enn víst úr hverju hún er. heimild

Um Kepler 22-b frá NASA

Tölvumynd af plánetunni Kepler 22b

Myndbönd um Kepler 22-b

Um Kepler 22-b á íslensku

Í þessari viku(20. -26. Nóv) þá byrjuðum við á nýjum hlekk sem heitir stjörnufræði. Á máundeginum þá var hlekkurinn kynntur fyrir okkur og einnig nýtt einstaklings verkefni þar sem við fengum öll að velja eitt fyrirbæri úr geiminum og síðan þurfum við að gera um það glærusýngu. Ég valdi dvergreikistjörnur og mun einnig sérstaklega taka fyrir Plútó sem er dvergreikistjarna.

Hubble sjónaukinn

Síðan upphafs stjörnufræðinnar og á tíma galleleos þá hafa stjörnufræðingar viljað getað séð meira og lengra. Þegar hubble sjónaukinn var sendur út í geimin árið 1990 af NASA og ESA til þess að hringsóla í kringum jörðina rétt fyrir ofan andrúmsloft hennar þá var það byrjunin á hinum ýmsum merkilegum uppkvötunum. Hann var skýrður í höfuðið á Edwin Hubble sem var einn sá fyrsti til þess að finna upp sjónauka. Hubble sjónaukinn tekur myndir utan úr geimnum sem við getum síðan fengið að sjá hér á jörðu niðri, hann hefur tekið hundruði þúsunda ljósmynda sem hafa hjálpað mannfólkinu í að ráða í marga stærstu leyndardóma alheimsins eins og aldur alheimsins og hulduorku.

 Heimild um Hubble sjónaukan.

Deyjandi stjarna sem býr til skúlptúr úr ryki og gasi.

Myndband um Hubble sjónaukan.

Myndband með hinum ýmsum stórfenglegum myndum teknar af Hubble sjónaukanum.

Frétt: háþróað vélmenni sendt til Mars.

Mjög góður íslenskur stjörnufræðivefur.

Heimasíða Hubble sjónaukans.

Tilraun

Massi, kraftur og afl

Seinasta miðvikudag þann 9. nóvember þá var okkur skipt niður í þriggja til fjögra manna hópa, ég lenti í hóp með Jón hermanni, Valgeiri og Þresti. Saman áttum við að gera tilraun um vinnu og krafta og síðan skila skýrslu um hana. Í þessari  tilraun var markmiðið að þekkja hugtökin massi, vinna og afl, æfa okkur í að skrifa skýrslu, kynnast mælingum og framsetningum gagna og læra að nýta sér formúlur. Í tilrauninni eru þessar reglur notaðar:

• Massi*þyngdarhröðun=N
• Kraftur*vegalengd=Nm
• Nm/tími=vinna=W

Við áttum að komast að hversu mikinn kraft og vinnu Þröstur notaði til þess að komast upp stiga. Tilraunin fór þannig fram að við völdum okkur stiga til þess að framkvæma tilraunina í og síðan komu Valgeir og Jón sér fyrir fyrir ofan stigan, Jón var á skeiðklukkuni og Valgeir með stílabók tilbúinn til að skrifa niður niðurstöðurnar. Ég og Þröstur stóðum fyrir neðan tröppurnar og síðan létum við hann ganga upp stigan á þægilegu „tempói“ á meðan Jón Hermann tók tíman á honum og Valgeir skráði

niður tíman. Því næst hjóp Þröstur þrisvar upp stigan og það var líka

tekinn tíminn á því og hann skráður niður. Síðan var bara að reikna…

Skýrslan er að verða fullmótuð en mun koma inn í bloggið sem fyrst!

Þessa vikuna héldum við áfram í eðlisfræðinni, og á miðvikudaginn(2. nóv) þá gerðum við verkefni úr fyrsta kaflanum í kannslubókinni Kraftur og Hreyfing. Í þessum verkefnum áttum við að svara spurningum um mælieiningar og hvernig maður ætti að aðhafast við mælingar á hinum ýmsu hlutum.

Eðufyllingar sem við unnum í á miðvikudags tímanum:

• Líkleg lausn á tiltekinni ráðgátu sem er grundvölluð er á þeim upplýsingum sem liggja fyrir um hana nefnist tilgáta.
• Sá þáttur sem er hafður breytilegur þegar tilraun er gerð kallast breyta.
• Mælikerfið sem er notað í vísindum nefnist SI einingarkerfið.
• Forskeytið kíló merkir 1000.
• Einn meter jafngildir 1000 millimetrum.
• Tíumilljarðasti (1/10.000.000.000) hluti úr metra kallast ångström.
• Massi er mælikvarði á efnismagn hlutar.
• Vatn frýs við 0°C.
• Grannur og orkuríkur ljósgeisli myndast í tæki sem nefnist leysir.
• Flaska er öryggistáknið sem sýnt er þegar fara þarf varlega með glervöru.

(heimild er úr „Kraftur og Hreyfing“)

Á miðvikudeginum(26. okt.) þá fórum við í stöðvavinnu, ég og hugrún unnum saman í hóp. Við gerðum fengum að velja um að gera eftirfarandi stöðvar:

1. Áhöld og tæki.  Rifja upp hvaða heiti og til hvers eru.
2. Massi.  Æfa sig að mæla massa, læra á vogina og finna meðaltal.
3. Eðlismassi steina.  Finna eðlismassa tveggja steina.  Endurtaka a.m.k. þrisvar sinnum.  Meðaltalið gildir.  Muna að nota réttar mælieiningar.
4. Stærðfræðistöð.  Lærum að nota staðalformið.
5. Tölva – SI einingakerfið og verkefnablað. Hægt að skoða betur SI kerfið hér
6. Flotmælir.  Nú er að bera saman hvað heimatilbúinn flotmælir sekkur mismikið í lausnum (Natríumklórið-lausn, ferskt vatn og matarolía)
7. Stærðfræðistöð.  Breytum km/klst í m/sek og öfugt.
8. Meðferð mæliniðurstaða og hvernig á að teikna graf.
9. Tölva – phet massi og þyngd
10. Skekkjuvaldar í mælingum. (heimild fyrir texta)

Við hugrún gerðum stöð 2, 3, 7 og 10. Og gekk vel enda eiginlega bara smá upprifjun.

Formúlur í náttúrufræði

Afl(W)= Vinna(Nm)/Tími

Eðlismassi= massi/ rúmmál

Hröðun(m/s2)= lokahraði-upphafshrði/tími

Ferð= vegalengd/tími

Kraftur(N)= massi x hröðun

Vinna(Nm)= kraftur x vegalengd

 

Mælieiningar

amper: A

celsísusgráða: °C

gramm: g

herts(rið): Hz

júl: J

Kaloría: kal

Kelvin: K

lítri:l

Klukkustund: klst

metri: m

mínúta: mín

njúton: N

njúton metri: Nm

pascal: Paóm: Ω

sekúnda: sek

vatt: W

volt: V

Formúlur og mælieiningar fengnar úr glósum

 

Verkefni á phet

1. Í hvaða einingum er eðlismassinn mældur?
2. Hvaða eðlismassa hefur viðurinn, ísinn og álið ?
3. Prófaðu óþekktu kassana í Mystery?
4. Hvað gæti hlutur A verið, en hlutur D?
5. Hvaða hlutur er með mestan eðlismassa? (heimild)

Svör:

1. Kílógrömmum á lítra(kg/l).
2. Viðurinn er 0,40 kg/l, ísinn er 0,92 kg/l og álið er 2,70 kg/l.
3. -
4. A er gull og D er ís
5. Gullið en það er 19.3 kg/l, en ísinn er aðeins 0.92 kg/l.

Eðlismassa lagið

 

Á miðvikudeginum(19. 0kt.) þá krufum við mýs. Ég, Valgeir, Jón Gunnar og Jón Hermann vorum saman um eina mús og eigum að skila skýrslu um krufninguna þann 28. okt. Við byrjuðum á því að húðfletta músina og festum hana með títuprjónum. En því næst skárum við hana frá koki niður að nára. Þegar við vorum búin að opna hana sáum við rifbeinin hennar, maga garnir, þindina o.s.fl.Undir rifbeinunum þá fundum við hjartað. Við enduðum á því að afhöfða hana og skoða hauskúpuna aðeins betur. En nú er ritgerðinni loksins lokið og hér er hún fullskrifuð:

Vampíru smokkurinn

Vegna skila á ritgerð þá er þetta blogg heldur stutt.

Þessa vikuna(9.-15. okt.) héldum við áfram með dýrafræðina, mánudagstíminn fór í það að skrifa ritgerðina en á miðvikudeginum þá fórum við yfir sjálfsprófin frá seinustu viku og að því loknu undirbjuggum við okkur fyrir prófið sem átti að vera komandi föstudag. Og svo rann upp próf dagurinn og við vorum spurð um hinar ýmsar staðreindir úr því sem við höfðum verið að læra um í þessum hlekki.

Molar

• Melting holdýra fer fram í holrými í miðjum líkama þeirra.
• Skordýr hafa sex fætur.
• Helstu flokkar orma eru: liðormar, þráðormar og flatormar.
• Krabbadýr lifa í fersk vatni eða salt vatni.
• Stig fullkominnar myndbreytingar eru: egg- lifra- púpa- fullvaxið dýr.
• Ekta þvottasvampur er úr þurkaðari stoðgrind svampdýrs.
• Krabbar anda með tálknum sem eru undir skel þeirra.
• Perlur myndast þegar aðskotahlutir eins og sandkorn eða skorðýr komast inní samloku, þá hleðst perlumóðirin sem er að finna á innri hlið samlokunnar utan um aðskotahlutinn.
• Kóralrif myndast þegar kóraldýrin deyja og þá verður kalkskelin eftir og önnur dýr gera sér íverustað ofan á gömlu skelinni.
• Skordýr eru annað hvort með samsett augu eða depilaugu. Samsett augu greina hreyfingu en ekki greinilega mynd, en depilaugu eru einföld og skila skýrari mynd.
• Félagsskordýr eru skordýr sem lifa saman í verkaskiptum samfélögum.
• Sum kóraldýr lifa í samlífi með einfruma þörungum sem lifa í líkama dýranna og sjá þeim fyrir fæðu og súrefni, en skærir litir kóraldýra stafa oft af þessum þörungum.
• Fuglar og spendýr erum með jafnheitt blóð sem þíðir að blóð þeirra er jafn heitt óháð umhverfi dýrsins.

Heimild að texta kemur frá náttúrufræði bókinni „Lífheimurinn“

Myndband: Hinar ýmsu tegundir dýra sem eru að finna í djúpum hafsins

Vampíru smokkfiskurinn er lindýr af sömu ættum og kolkrabbar og smokkfiskar. Hann er að finna í suðrænum og tempruðum stöðum á 6oo-900 metra dýpi. Á svo miklu dýpi þá er ekki mikið um súrefni en vegna þess hve hæg efnaskipti vampíru smokkfisksins eru og það að hann notar „skikjuna“ sína sem einskonar súrefnis net þá er honum kleyft að búa á svo miklu dýpi. Hann getur orðið allt að 30 sentimetrar á lengd og verið allt frá því að vera alveg kolsvartur til þess að að vera fölrauður.  Augun hans eru þau stærstu meðan við líkama í öllu dýraríkinu og eru hnöttótt og annað hvort rauð eða blá en það fer eftir lýsingu. Heimild. Framan á búk dýrsins eru tveir uggar sem sjá um aðal hreifigetu þess.Vampíru smokkfiskurinn hefur átta arma, á þessum örmum þá hefur hann sogskálar en þó ólíkt öðrum dýrum af sömu undirtegund eins og smokkfiskar og kolkrabbar þá eru þá aðeins á þeim helmingi sem er lengst frá líkamanum. En þessir armar eru tengdir saman af húð og ef að vampíru smokkfiskinum líður eins og að honum sé ógnað þá getur hann sett armana sína yfir búkinn sinn og svo opnar hann tvö ljós-framleiðandi líffæri sem eru stað sett á framanverðum búk dýrsins og lokar þau hægt og rólega til þess að búa til sjónhverfingu að hann sé að komast undan. En ef er að ræða um mun stærri ógn þá sprautar vampíru smokkfiskurinn út sjálflýsandi bakteríum sem rugla dýrið í ríminu og hann kemst undan. Heimild.

Nýlega uppgvötuðu vísindamenn ósonlag á Venus FRÉTT

Myndband um vampíru smokkfiskinn og svo annað með David Attenborough

Þetta er uppkastið af ritgerðinni minni sem við gerðum í skólanum

Þessa vikuna héldum við bara áfram í dýrafræðinni og á miðvikudeiginum var stöðvavinna með eftirfarandi stöðvum:

1. Tölva - kóralrif
2. Lífheimurinn – sjálfspróf úr 6. kafla.
3. Smásjá – tilbúin sýni.
4. Ritgerðarpælingar – bækur í boði
5. Víðsjá – ánamaðkur – teikning og greining – Heyrist í ánamaðki?
6. Bók – Inquiry into life – bls. 636-637 verkefni
7. Tölva – lífsferlar – krækja hér til hliðar
8. Tölva – fróðleikur um höfin og lífríki þeirra.
9. Verkefni:  Latnesk heiti.
10. Víðsjá – könguló – teikning og greining – Áttfætlur hafa átta fætur!
11. Verkefni – dásamleg eða ekki

Heimild

Ég og Hugrún Embla vorum saman í hóp og við fórum á stöð 5, 4 og 1. Við byjuðum á stöð fimm og þar áttum við að taka áðnamaðk og skoða hann í víðsjá og svara nokkrum spurningum. Og svo prófuðm við að setja maðkinn á blað og bera hann upp að eyrunum okkar og hlusta, við heyrðum svona lágt skrjáf eða suð og við urðum alveg gáttaðar á þessum atburðum en komumst síðar að því að þetta hljóð stafaði af litlum burstum sem áðnamaðkurinn notar til þess að hreyfa sig og færa til jarðveg. Því næst fórum við á stöð fjögur og leituðum heimilda um dýrinn sem við ætlum að skrifa um í ritgerðinni okkar. Ég skoðaði bók sem heitir „Animal“ og fann þar lítinn texta um  vampýru smokkinn. Á seinustu stöðinni sem við fórum á, eða stöð eitt þá skoðuðum við vef um kóralrif sem sést meiran segja utan úr geimnum það er svo umfangsmikið.

Liðdýr

Liðdýr er sú fylking sem er með flestum dýrategundum og helstu hópar í þessari fylkingu eru krabbadýr, fjölfætlur,áttfætlur og skordýr. Það sem einkennir Liðdýrin eru að þau hafa stoðgrind úr kítíni, liðaskiptan líkama og útlimi með liðamótum. Hjá liðdýrunum þá stækkar ekki ytri stoðgrindin eða skurnin með dýrinu og því verður það að hafa hamskipti sem skilur það varnarlaust um stund.

Heimild er úr glósum

Myndband af sporðdreka og nagdýri að takast á

Flott síða um liðdýr frá BBC

Þessa vikuna(19.-23. sept.) héldum við áfram að fjalla um dýrafræðina og á miðvikudeginum fórum við nánar útí holdýr og svampdýr og því næst lindýrin. Við notuðum bókina „Líffræðiheimurinn“ til að stiðjast við og svo gerðum við sjálfspróf um efnið sem við lærðum fyrr í tímanum.

Svampdýr

Svampdýr eru mjög einföld og eru einnig fjölfruma dýr. Til eru mörg þúsund tegundir af svampum af öllum stærðum og gerðum, þeir stærstu verða allt að tveir metrar á hæð. Flest svampdýrin búa í grunnsævi en þó eru nokkrar undatekningar af svapum sem geta búið á margra kílómetra dýpi. Til eru tilteknar tegundir af svampdýrum sem eru veiddir og svo seldir sem þvotta svampar og vegna þess að manneskjan veðir dýrin í of miklu magni eru þessar tilteknu tegundir í útrýmingar hættu.

Holdýr

Holdýrin fá nafnið sitt frá holrýminu í miðju líkamanum, í þessu rými fer meltingin framm. Holdýr hafa eitt munnop og í kringum það eru griparmar sem það notar til að færa fæðuna upp í opið og út um sama gat fer síðan allur úrgangur. Helsta vopn þessa dýra eru brennifrumur sem þær geta slöngvað í árásardýr eða bráð. Dæmi um holdýr eru sæfíflar, marglitur og kóraldýr.

Lindýr

Lindýr hafa mjúkan líkama sem er oftast skiptur í þrjá hluta, þ.e.a.s. höfuð fót og bol og svo njóta sum dýrin líka vendar af skel. Þau anda sum í gegnum húðina, önnur eru með tálkn eða einföld lungu. Dæmi um lindýr eru sniglar, samlokur og smokkar. Stór hluti snigla tegunda hafa skel og þeir skríða inn í hana ef að hætta steðjar að, samlokur hafa einnig skeljar en þær eru tvær og hanga saman á eitthvernskonar hjörum og geta þannig opnast og lokast.

Heimildir fengnar úr „Líffræðiheimurinn“.

Þetta er frétt með meðfilgjandi myndbandi um efni sem sem eiga að afsanna kenningu Einsteins um að ekkert ferðast hraðar en ljósið.