Archives

Hlekkur 1 – 21&24 og 28&31.október – Erfðafræði

Á mánudaginn 21.október var Gyða ekki en við máttum klára skýrslur, fara einhverja náttúrufræðileiki og skoða síður tengdar námsefninu.

Á fimmtudaginn 24.október var Gyða heldur ekki held ég….

Á mánudaginn 28.október var stuttur fyrirlestur og fórum við yfir helstu áhersluatriði fyrir prófið sem var svo 31.10. Í seinni tímanum fórum við í alías þar sem við lýstum helstu huftökum sem við höfum lært í Efnafræði-hlekknum.

Á fimmtudaginn 31.október fórum við svo í próf, próf úr öllum Erfðafræði hlekknum. Ég hélt að mér hefði gengið illa en svo gekk mér bara mjög vel samkvæmt mentor allavegana.

 

Einhvað sem ég lærði úr þessum hlekk og glósaði niður:

  • Stofnfrumur vita ekki hvað þær verða
  • Fyrsta fruman heitir OK-fruma
  • Kynfrumur eru með helmingi færri litninga en aðrar frumur
  • Mítósa – jafnskipting
  • Meiósa – rýriskipting
  • Gen eru mismunandi virk
  • Í DNA eru upplýsingar sem þarf til að mynda lífveru og stjórna starfsemi hennar
  • DNA er grunnefni erfða
  • Blár augnlitur er víkjandi
  • Brúnn augnlitur eru ríkjandi
  • Ríkjandi gen ræður
  • Víkjandi gen gefur eftir
  • Kynbundnar erfðir = gen á X-litningi, þær stjórna miklu
  • Genamengi mannsins er öll gen í okkur
  • Ófullkomið ríki er þegar gen eru hvorki ríkjandi né víkjandi
  • A-blóðflokkur er ríkjandi
  • B-blóðflokkur er ríkjandi
  • O-blóðflokkur er víkjandi
  • Ef mamman væri litblind væru allir strákarnir litblindir en stelpurnar arfberar
  • Ef pabinn væri litblindur væru ekkert af börnunum litblind en stelpurnar arfberar
  • Gen eru alltaf í pörum sem kallast genasamsætur (annað frá ma og hitt frá pa)
  • RNA les upplýsingar með því að mynda RNA þráð
  • Arfhreinn= annað hvort með ríkjandi eða víkjandi (HH, hh)
  • Arfblendinn= bæði með ríkjandi og víkjandi (HH, Hh, hh)
  • Svipgerð= hvað sést, útlitið, hvað kemur fram, t.d. blóðflokkur
  • Arfgerð= genin, bókstafir

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

Hlekkur 1 – 14&17.10.13 – Erfðafræði

Á mánudaginn 14.október var fyrir lestur um mannerfðafræði, skoðuðum kynbundnar erfðir og blóðflokkaerfðir.

Á fimmtudagin 17.október var Gyða ekki en við nýttum tímann í að vinna í myndasýningunni okkar um Danmerkurferðina okkar sem við sýndum svo sama dag.

Fróðleikur úr glósum frá Gyðu:

  • Í okkur eru um það bil 30.000 gen og raðast þau á 46 litninga í frumukjarna nær allra frumna líkamans.
  • Kynfrumur eru undantekning með 23 litningar.
  • Hver einstalingur fær samstæðan litning frá hverju foreldri.
  • Starf gena er að gefa frumum líkamans sipanir um hvaða efni þær eigi að framleiða, hvernig og hvenær.
  • Stundum kemur fyrir að villa leynist í byggingu gens sem erfist, gölluð gen erfast á milli ættliða.
    Dæmi um arfgenga sjúkdóma eða erfðasjúkdóma: Marblæði og Sigðkornablóðleysi.
  • ABO blóðflokka manna eru dæmi um margfaldar genasamstæður.
  • Fólk greinist í A, B, AB eða O blóðflokk.
  • Þegar barn erfir A gen frá öðru foreldri en B frá hinu verður það í AB blóðflokki, því A og B eru jafnríkjandi.
  • Genin sem ákvaða A og B flokka ríkja bæði yfir O geninu, O genið er því víkjandi.
  • Allir karlar hafa XY litninga og allar konur hafa XX litninga.

Síða um erfðir

 

dominant (1)

 

Heimild af mynd

 

Ljóshærð, bláeygð stelpa tekin af foreldrum sínum þar sem hún skar sig úr fjöldanum, en hinir í þorpinu eru frekar dökkir á hörund og með dökk augu. DNA próf hafa samt sannað að hún er dóttir þeirra (rómafólksins).

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

Hlekkur 1 – 30&3 og 7&10.10.13 – Erfðafræði

Mánudaginn 30.september á mánudaginn byrjuðum við í erfðafræði. Við fengum glósur og skrifðuðum á nýtt hugtakakort sem við vorum flest búin að fá. Skoðuðum líka myndbönd og fréttir og fórum inná einhverjar síður.

Fimmtudaginn 3.október fóru stelpurnar ekki tíma því það var frí eftir hádegi en strákarnir fóru út í skoðunarferð og skráðu niður hvernig maðurinn hefur sett mark sitt á umhverfið.

Mánudaginn 7.október átti ég afmæli og það var sungið fyrir mig á dönsku!!! En annars ræddum við um hugtökin: víkjandi og ríkjandi, svipgerð og arfgerð, arfhreinn og arfblendinn. Við tókum nokkur dæmi og reyndum að læra þetta og skilja. Einnig skoðuðum við nemendablogg og gerðum verkefni í seinni tímanum.

Fimmtudaginn 10.október var krufning á rottu! Ég var með Andreu og Kristínu í hóp. Ég sá aðalega um að skera rottuna, Kristín punktaði niður og tók myndir og Andrea var svo sona mitt á milli, bæði hjálpaði um mér að skera og t.d. leysa meltingakerfið og tók hún líka nokkrar myndir.

rottta

  • Hér á myndinni sést þegar við erum að krifja rottuna.
  • Mynd eitt sýnir þegar það er búið að skera hana upp á kviðnum og taka skinnið af og „negla“ hana niður með títuprjónum.
  • Mynd tvö sýnir þegar við erum að toga skinnið upp til að fá betra grip á að klippa/skera kviðinn upp.
  • Mynd þrjú sýnir þegar við erum að skera upp lungun, þar sem við þurftum að komast í gegnum rifbeinin enduðum við á að klippa þau upp.
  • Mynd þrjú er ég að halda á þörmunum sem við voum búin að reyna leysa í sundur, þau voru mjög löng og var skemmtilegt að taka meltingakerfið í sundur. Einnir prófuðum við að kreista skít útúr þörmunum haha..

Nokkur hugtök og fróðleikur úr glósunum frá Gyðu:

– Erfðafræði fjallar um erfðir lífvera um það hvernig eiginleikar berast frá lífveru til afkvæma.
– Gregor Mendel er faðir erfðafræðinnar, hann gerði tilraunir með ræktun garðertuplantna.
Hann vissi ekkert um litninga eða gen, hann dó svo án þess að fá viðurkenningu um verk sín.
Ríkjandi gen eru táknuð með hástöfum
H fyrir háan vöxt plantna.
Víkjandi gen eru táknuð með lágstöfum
h fyrir lágan vöxt plantna.
– Í DNA eru upplýsingar sem þarf til að mynda lífveru og stjórna starfsemi hennar.
– DNA er því grunnefni erfða.
– Gen eru alltaf í pörum sem kallast genasamsætur.
– Annað genið er frá móður og hitt frá föður.
Lögmálið um aðskilnað: segir að við rýrisskiptingu skiljast samstæðir litningar eða þannig að hver kynfruma fær aðeins      aðra genasamsætu í hverju pari í hverju genasæti.
Lögmálið um áháða samröðun: segir hver genasamsæta erfist áháð öllum öðrum, nema þær séu á sama litningi.
Arfgerð: genippbygging lífverunnar. Hvaða gen hún er með til að stjórna einkennunum. Er hún arfhrein gagnvart                  eiginleikum (t.d. HH) eða arfblendin (Hh).
Svipgerð: er greinilegt, ftast sjáanlegt einkenni lífveru. Hvernig arfgerðin kemur fram.
– Arfgerð ræðst við frjóvgun, þegar sáðfruma rennur saman við eggfrumu.
– Þessari arfgerð heldur einstaklingurinn út alla sína ævi, því við getum ekki skipt úr genum og fengið ný.
– Svipgerð er hinsvegar alltaf að breytast
– Húðlitur okkar dökknar þegar við förum til sólarlanda.
– Hárið lýsist á sumrin hjá sumum.
– Við stækkum er við eldumst og hrörnum að lokum.

Kem með meiri fróðleik úr glósunum í næsta bloggi :)

Gen.is

Erfðafræði – gen.is

Ríkjandi erfðir – gen.is

Hvað er erfðafræði? – gen.is

reitatafla

Á myndinni sést að annað foreldrið er í blóðflokki AB og hitt í O (OO). Barnið þeirra getur s.s. aðeins verið í blóðflokki A og B. (AO og BO eru svipgerðir af A og B blóðflokki).

Myndina teiknaði Kjartan Helgason sem var í Flúðaskóla, árg.1996

litningar

 

Á myndinni má sjá litningapörin 23 en það eru samstaða litningar sem parast saman, misstórar litningar jafnvel.
Í einu litningapari eru tvær litningar, ein frá mömmunni og ein frá pabbanum.
Þannig er þetta í lang flestum frumum en í t.d. kynfrumum er þetta ekki þannig.
Í kynfrumum eru helmingi færri litningar.

Heimild af myndinni. 

Vissir þú að..
..stofnfrumur vita ekki hvað þær verða.
..að kolenfi er næstum alltaf lífrænt.
..að þú getur t.d. erft krabbameinsgen.

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

Hlekkur 1 – 23&26.9.13 – Maður og náttúra

Lélegt blogg í þessari viku..

Á mánudaginn 23.september lukum við Maður og náttúra kaflanum og fórum svo í tölvuver og rifjðum upp allskonar úr kaflanum og undirbjuggum okkur svo fyrir próf.

Á fimmtudaginn 26.september fórum við svo í könnun úr kafla 1-3. Mér gekk ágætlega þar og fékk 8,5 í einkun.

Áhersluatriðin fyrir prófið:

  • Ljóstillifun
  • Bruni
  • Hringrásir efna
  • Orkuflæði á jörðinni
  • Vistfræði og samspilið í náttúrunni
  • Vistkerfi
  • Tegund
  • Stofn
  • Sess
  • Jafnvægi í vistkerfi
  • Breytingar í vistkerfum
  • samkeppni
  • Aðlögun
  • Skógar á Íslandi
  • Helstu gróðurlendi
  • Stöðuvötn
  • Hafið sem vistkerfi
  • ósnortin náttúra og ábyrgð mannsins
  • Þéttbýlisstaðir sem vistkerfi
  • náttúruauðlindir og nýting
  • gróðurhúsaáhrif
  • mengun
  • ósonlagið
  • loftmengun
  • ofauðgun
  • umhverfiseitur

Stofn er hópur lífvera af sömu tegund sem lifa á afmörkuðu svæði.

Sess er hlutverk tegundar í samfélaginu.

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

Hlekkur 1 – 16&19.9.13 – Maður og náttúra

Á mánudaginn 16.sptember var dagur íslenskrar náttúru. Eins og í fyrra söfnuðum við birkifræum. Okkar bekkurinn safnaði mest en það voru um 500 gr.

Fróðleikur um birkifræ

Á fimmtudaginn 19.september var plakatavinna. Ég var að vinna með Jóhönnu, Andreu og Kristínu. Við vorum að fjalla um veðurfarssveiflur.

Nokkrir punktar úr textanum um veðurfarssveiflur, heftið hans Einars Sveinbjörnssonar um CO2.

– Á Íslandi er mjög fjölbreytt veðurfar.
– Mikill kuldi á hafísárunum hafði mikil áhrif á mannlíf og atvinnuhætti á Íslandi.
– Miklir vorkuldar gerðu það að verkum að tun kólu og uppblástur jarðvegs jókst.
– Uppúr 1921 hófst hlýindaskeið á Íslandi sem stóð næstum því samfelt til 1965.
– Kuldaskeið kom 1986. Síðan þá hefur hlínað.
– Árin 1965-1971 voru kölluð hafísárin.
– Stórt eldgos hófst árið 934 í Elsgjá og stóð í nokkur ár. Gosið sendi mikið magn af brennisteins gasi upp í lofthjúpinn. Við það lækkar lofthiti um 1-21°C í 1-3 ár eða þangað til brennisteinsgasið hefur náð að hverfa.
– Mesta frost sem hefur mælst á Íslandi er 38 stig.

 

Ég fann myndmandið sem ég var að reyna segja ykkur frá, hvernig tæknin verður árið 2020.
Þetta er myndband sem sýnir hvernig dagurinn á eftir að verða, hvort sem þetta er satt eða ekki þá er þetta alveg frekar mikil snild.
Myndbandið er hér.

 Goottttt lag!

 

1111111

Hér er mynd af birkifræum sem eru tilbúin að láta taka sig.
Heimild

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

 

//

Hlekkur 1 – 9&12.9.13 – Maður og náttúra

Á mánudaginn 9.september töluðum við saman um allskonar vistkerfi, samspil lífvera og lífavana umhverfis, skóga og stöðuvötn á Íslandi og margt fleira.

Á fimmtudaginn 12.september fórum við stelpurnar ekkert í náttúrufræði þar sem það var frí eftir hádegi útaf réttunum og öllu því dóti.

– Hafið er stærsta vistkerfið í heiminum, enda er það 2/3 af yfirborði jarðar.
– Regnskógar eru tegundaríkustu vistkerfi jarðar og Amasonregnskógarnir eru tegundaríkustu regnskógar jarðar.
– Vistkerfi fjallar um tengls milli lífvera og tengls þeirra við umhverfi sitt.
– Vistkerfi er afmarkað svæði í náttúrunni, allar lífverur sem lifa þar og lífvana þættir í umhverfinu.
– Kvæmi er afbrigði plöntu sem hefur lagað sig að sérstökum veðurfarsskilyrðum á tilteknu svæði.
– Birkiskógar voru ríkjandi hér á landi við landnám.
– Vatnið hér á landi er mjög freskt og basískt.

Hvernig er fæðukeðja hafsins?

Hvert er mikilvægi þörunga fyrir lífríki jarðar?

Hvað gerist í vistkerfinu ef mikil fjölgun eða fækkun verður hjá einni tegund?

Hvaðan kom hafið?

Hver er munurinn á frumbjarga og ófrumbjarga lífverum?

Hver er munurinn á plöntusvifi og dýrasvifi?

 

hnottur

Á þessari mynd sem er af jörðinni sést hvað vatnið er í miklum stærrihluta og hylur mikið af yfirborði jarðar.

Heimild af mynd: http://www.namsgagnavefurinnkatla.net/Netskoli/Myndaalbum/9.htm

 

Fræðslumynd um vistkerfi, fæðu keðjur og fæðuvefi. 

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

 

 

Hlekkur 1 – 5.9.13 – Maður og náttúra

Þá erum við byrjuð á fullu í náttúrfræðinni.

Fimmtudaginn 5.september byrjuðum við á að fá hugtakakortið okkar og fórum yfir nokkrar glærur.

Í seinni tímanum fórum við í stöðvavinnu og vann ég með Kristínu. 
Það má finna stöðvarnar sem voru í boði í bloggi 5.sept hér. 

—————————————————————————————————————————————————-

Hér er stöðvarnar sem við gerðum.

Stöð 9: Yrkjuvefurinn tölvustöð
– Skoðuðum mynd sem sýnir ljóstillifun í laufblaði.
– Rendum yfir plöntulíffæri og lásum um frævun.
– Gerð trjáa… skoðuðum það.
– Köngull = Þegar fræið þroskast þornar kvenblómið upp og verður að köngli en karlblómið vistnar g deyr.
– Flest laufblöð skiptast í blaðfót, stilk og blöðku.
– Hlutverk laufblaðanna er að beysla orku sólarinnar og búa til næringu fyrir plönturnar.

Stöð 10: Sjálfspróf Litróf náttúrunar kafli 1
– Fengum 100% þrátt fyrir að hafa skotið á nokkrar spurningar.
Við lærðum m.a. :
– Varafrumur stjórna stærð loftauga og jafnframt útgufun vatns úr frumunum.
– Kartöflur innihalda mikinn mjölva.
– Bruni fer fram við 37°C.
– Maisplanta er dæmi um frumframleiðanda.

Stöð 5: Krossgáta
Gerðum krossgátu um lífnauðsýnilegt efnaferli
Við lærðum m.a. : 
– Uppspretta ljósorku er sólin.
– Koltvíoxíð er nauðsýnileg lofttegund handa plöntum.
– Varafrumur umlykja loftaugu.
– Blaðgrænan er grænt litarefni.

—————————————————————————————————————————————————-

Fróðleikur upp úr glærum við fengum hjá Gyðu: 

– Dæmi um fæðukeðju: gras –> lamb –> maður
– Lífhvolf jarðar er allt það svæði þar sem líf á jörðinni þrífst.
– Búsvæði er afmarkað svæði þar sem lífskylirði eru öðruvísi en fyrir utan það.
   – T.d. skógur, tjörn, fjara o.fl.
– Lífélag eru allar þær lífverur sem lifa á sama bústæði
   – T.d. í skógi, að þar mynfar allur gróður og dýr í skóginum líffélag.
– Vistkerfi er líffélag og búsvæði, þ.e.a.s. allar lífverur og lífvana umhverfi þeirra (grjót, mold o.fl.). Vistkerfi hefur skýr og greinileg mörk.
– Stofn er allar lífverur af sömu tegund sem lifa í sama vistkerfi.
– Tegund er safn einstaklinga sem geta átt saman frjó og eðlileg afkvæmi.
– Ísland er í barrskógarbeltinu.
– Á Íslandi eru 9000 stöðuvötn og tjarnir sem eru stærri en einn hektari. (1,4% af landinu).
– 2/3 hlutar yfirborðs jarðar eru haf.
– Talið er að það lifi 10.000.000 tegundir lífvera á jörðinni en við þekkjum bara brot af þeim.
– Í vistfræðinni kallast allar þær frumbjarga lífverur frumframleiðendur, en allar ófrumbjarga lífverur kallast neytendur.
– Samlíf er samband tveggja lífvera sem önnur lífveran (snýkillinn) er háð lífveru (hýslinum) án þess að borða hana.
– Til eru þrjár tegundir af samlífi: Samhjálp, gistilíf og sníkjulíf.
– Fæðuhlekkir eru oft settir upp í píramída. Mest af orkunni er neðst og svo tapast um 90% orkunnar milli hlekka.

————————————————————————————————————————————————–

Yrkjuvefurinn

Sjálfsprófið sem við tókum

Ljóstillifunar lagið – myndband

—————————————————————————————————————————————————-

Ýmsar fréttir:
Fannst látinn í Skessuhelli
Norski „refurinn“ vekur atygli
Ekki lengur ormaleysi
Snjóþungt í Bretlandi
Skutluðu ljóninu í lögreglubíl

—————————————————————————————————————————————————-

ljóstillífun-ég

Heimild af myndinni

 

– Selma Guðrún, 10.bekk

Danmörk – Ísland – Vistkerfi og fleira – Fyrsta blogg

Vistkerfi  Danmerkur og Íslands eru ólík.

Nokkrir punktar um vistkerfið og fleira.

  • Í Danmörku er t.d. hægt að finna skógarmýtla en ekki á Íslandi, allavegna ekki svona mikið.
  • Í Danmörku eru dádýr hlaupandi um í skógunum en það er ekki hægt að finna á Ísland svo ég viti.
  • Það eru miklu stærri sniglar í Danmörku.
  • Á Íslandi eru mörg fjöll og rosa stór en í Danmörku er landið flatt og aðeins eitt pínu lítið fjall.
  • Það eru engissprettur í Danmörku en ekki á Íslandi.
  • Á Íslandi eru ekki íkornar, moldvörpur, broddgeltir en það er í Danmörku.
  • Í Danmörku eru hestarnir miklu stærri.
  • Það eru stærri vötn á Íslandi.
  • Það eru ekki jöklar í Danmörku.
  • Það er mikið ræktað korn í Danmörku.
  • Það er miklu meira af maurum í Danmörku en á Íslandi.
  • Það eru risa stór litrík fiðrildi í Danmörku en á Íslandi eru þau bara lítil og grábrún.
  • Það er mikið af kalki í vatninu í Danmörku og þess vegna er það öðruvísi á bragðið en á Íslandi.
  • Vatnið er líka ekki eins hreint í Danmörku því jarðvegurinn er öðruvísi.
  • Skógarnir í Danmörku eru mikið stærri og rosa stór og löng tré.
  • Í Danmörku er hægt að finna alsskonar ákvextatré og hnetutré en það er nú ekki mikið af því á Íslandi.
  • Danmörk er mikið minna en Ísland en það búa miklu fleiri í DK.

 

engissprettta

Á myndinni má sjá mig með engissprettunni Selmu.