Á mánudaginn 23,apríl: Niðurstöður úr könnun kynntar. Vorum í tölvuveri og unnum verkefni tengd vistfræði
Á miðvikudaginn 25.apríl: Vorum úti að greina barrtré, ég var með sesselju
Á fimmtudaginn26.apríl: Verkefnavinna í skóginum. Byrjum á stuttum fræðslustíg þar sem áhersla er á vistkerfi og samskipti lífvera. Skoðum sérstaklega skógarbotninn. svo gerðum við 3 verkefni: Minnisleikur (muna-finna-safna-sýna-segja frá)m svo áttum við að velja okkur einn hlut sem við fundum í skóginum og skrifa allt sem okkur datt í hug um þann hlut og því sem tengist honum. Svo var það líka eitt verkefni sem við áttum að segja frá netendum, sundrendum, ófrumbjarga, frumbjarga, frumframleiðeindum og öllu því dóti, einnig áttum við að nefna einhvað sem tengdist samlífi í skóginum (gistilíf-samhjálp-sníkjulíf).
Heimild myndar
Helstu áhersluatriðin fyrir prófið 30.apríl-mánudainn eru: Heimildir
Lífverur og umhverfi þeirra. Umhverfið er að hluta sett saman úr lífvana og lifandi þáttum. Öllum þáttunum er það þó sameiginlegt að breyting í einum þætti getur haft áhrif á aðra þætti. S.k. keðjuverkun.
Vistfræði er fræðigrein sem fjallar um samskipti lífvera innbyrðis og hvernig þær tengjast umhverfi sínu. Í vistfræði er einnig fjallað um ýmsar breytingar sem eiga sér stað í umhverfinu og reynt að er að varpa ljósi á hvaða áhrif þær hafa.
Vistkerfi er skilgreint sem tiltekið svæði þar sem lífverur tengjast hver annarri og lífvana umhverfi sínu á einn eða annan hátt. Vistkerfi getur verið mjög smátt, t.d. einn vatnsdropi í tjörn, eða mjög stórt, t.d. heilt úthaf.
Líffélög lifandi hluti hvers vistkerfis.
Stofn er hópur lífvera af sömu tegund sem lifir á afmörkuðu svæði, t.d. allar bleikjur í ákveðnu stöðuvatni. Vistkerfi fralmfleyta mörgum mismunandi stofnum lífvera.
Kjörbýli er sá staður sem lífvera á að búsvæði. Þar er skjól og fæðu.
Fæða og orka í vistkerfi Engar lífverur komast af án orku. Uppruna þessarar orku má alltaf rekja til ljóstillífandi plantna.
Frumbjarga lífverur geta framleitt sína eigin fæðu. Ferlið sem þær nota til þess nefnist ljóstillífun. Í ljóstillífun beisla grænir hlutar plantnanna (grænukorn) orku sólarljóssins og nýta hana til þess að mynda einsykruna glúkósa. Glúkósinn verður til við efnahvörf í frumum plantnanna þar sem vatn gegnur í efnasamband við koltvíoxíð og myndar sykruna og súrefni.
Samskipti milli lífvera
Flokka má lífverur eftir því hvernig þær afla sér orku.
- Frumframleiðendur mynda sjálfir sín fæðuefni með hjálp sólarorku. Dæmi eru plöntur og þörungar.
- Neytendur nærist beint eða óbeint á frumframleiðendum. Neytendur eru ófrumbjarga. Öll dýr eru ófrumbjarga.
- Sundrendur fjarlægja leifar lífvera úr vistkerfinu og viðhalda hringrás frumefna. Sveppir og bakteríur eru rotverur.
Fæðukeðja lýsir því hvernig mismunandi hópar lífvera afla sér fæðu og þar með orku. Fæðukeðjan lýsir því hvenig orkan í fæðu berst frá einni lífveru til annarrar þar eð þær segja til um hver étur hvern. Í flestum vistkerfum tvinnast margar mismunandi fæðukeðjur saman og mynda fæðuvef. Fæðuvefur er gerður úr öllum fæðukeðjunum sem finna má í hverju vistkerfi.
Fæðupíramídi Fæðuhlekkur segir til um stöðu plöntu eða dýrs í fæðukeðjunni. Þegar við setjum fæðuhlekkina upp á mynd þannig að breidd hvers hlekks er látin tákna orkuna sem býr í honum sjáum við að hlekkirnir mjókka eftir því sem ofar dregur og þá kemur fram mynd sem minnir á píramíta. Þetta kallast orku- eða fæðupíramíti. Þetta er einnig hægt að gera með fæðuhjalla úr fæðuvef, sem eru sambærilegir hlekkjunum í fæðukeðjunni.
Fyrir því að orkan minnkar milli fæðuhlekkja eða –hjalla eru nokkrar ástæður. Í fyrstalagi þurfa lífverur töluverða orku til þess að knýja lífsstarfsemi sína. Þá breytist hluti orkunnar í varmaorku sem tapast út í umhverfið. Einnig meltist aldrei nema hluti fæðunnar og er því mikil orka í úrgnagngi lífvera. Talað er um að einungis 10% af orku í einum fæðuhjalla berist upp í þann næsta.
Samkeppni er þar sem lífverurnar keppa hver við aðra um einhver takmörkuð lífsgæði sem þau þurfa til þess að lifa. Tengsl milli lífvera í vistkerfi byggjast yfirleitt á samkeppni. Samkeppni hefur orf hagstæð áhrif í för með sér. Heilbrigð samkeppni kemur jafnan í veg fyrir að stofn verð það stór að hann raski jafnvægi vistkerfisins.
Ránlífi stunda þær lífverur sem veiða, drepa og éta aðrar lífverur.
Samlíf byggist á tengslum lífvera þar sem ákveðin lífvera lifir á, inní eða í nágrenni við aðra. Samlíf er til hagsbóta ýmist fyrir annan aðilann í samlífinu eða báða.
- Gistilíf er þegar önnur lífveran hefur hag af samlífinu en hin hvorki græðir né ber skaða af. Dæmi um gistilíf eru hrúðurkarlar sem lifa á hvölum. Með þessu móti fá hrúðurkarlarnir ókeypis flutning um heimshöfin og eiga aukinn möguleika á að veið sér til matar en hvalurinn finnur ekkert fyrir þessu.
- Samhjálp er þegar báðar lífverurnar hafa hag af tenglunum. Besta dæmið er samstarf sveppa og þörunga í fléttum.
- Sníkjulíf kallast það þegar önnur lífveran hefur hag af samstarfinu en áhrifin á hina eru skaðleg. Sú lífvera sem hagnast á tengslunum er sníkillinn en lífveran sem sníkillinn legst á er kölluð hýsill.