Sóley Sara Eiríksdóttir

Léleg mynd en hér er sem sagt lekaliðinn heima hjá mér

Síðasta mánudag byrjuðum við á nýjum hlekk og þá var Gyða með fyrirlestur um rafmagn. Á fimmtudaginn var stöðvavinna og við drógum spil uppá hverjir ættu að vera saman í hóp ég lenti með Betu við prófuðum að kveikja á peru með appelsínum með frekar lélegum árangri og fullt af öðrum tilraunum. Á föstudaginn var kynning á þeim vísindavökuverkefnum sem áttu eftir að kynna og svo var könnun. Í könnuninni máttun við hafa svindlmiða sem hjálpaði mér ekki mikið en það hjálpaði mér rosalega mikið að skrifa svindlmiðann því þá  lærir maður svo mikið að skrifa allt niður. Ég fékk 9 í könnuninni, ég bjóst við því að hún yrði miklu erfiðari.

Stöðvavinnan:

Stöð 1 – Við fórum í tölvuforrit þar sem John Travolta var að nudda fætinum við teppi og kom svo við hurðarhún. Þá sást hvernig rafmagnið myndaðist og hann fékk svo straum þegar hann snerti hurðarhúninn.

Stöð 2 – Við fórum inná síðu landsvirkjunnar þar sem voru fullt af hugtökum um rafmagn og rafmagnsframleiðslu.
- Straumur – „Straum í rafkerfi má líkja við rennsli í vatnskerfi. Mælieining fyrir straum er Amper (A), nefnd eftir franska eðlisfræðingnum André-Marie Ampére.“

Stöð 5 – Við prufuðum að kveikja á peru með appelsínum en það virkaði ekki. En þegar við tengdum peruna við batterí kom ljós á hana. Fyrst settum við málmplötur með vírum uppúr í appelsínuna, svo tókum við tvær snúrur eina svarta og eina rauða og festum á málmplöturnar. Svo tókum við snúrunar og settum á peruna en það kom ekkert ljós.

Stöð 6 – Við fórum í tölvuforrit sem heitir Hátæknivefur Grunnskólans. Þar er hægt að finna upplýsingar um margt sem tengist rafmagni. Rafmagn er yfirleitt skilgreint sem áhrif hlaðinna einda aðalega rafeinda sem eru á hreyfingu (hreyfirafmagn) eða í hvíld (stöðurafmagn)

Stöð 7 – Við nudduðum greiðu í ull og settum svo greiðuna að mjórri vatnsbunu. Vatnið dróst að greiðunni vegna þess að vatnið er með mínus hleðslu en greiðan er með plús hleðslu. Svo prófuðum við það sama með blöðru og það sama gerðist. En um leið og vatnið kom svo við blöðruna/greiðunna þá varð afhleðsla.

Stöð 10 – Við lásum um Carbfix verkefnið þar sem er verið að prófa aðferðirtil að fanga koltvísíring frá mismunandi uppsprettum og dæla honum djúpt niður í hentug berglög.

bæ.

Við erum nðuna búin að missa af frekar mörgum náttúrufræðitímum en núna var fyrsti tíminn okkar í svolítinn tíma og við fórum í leik sem kallast Energy Skate Park. Tiligangur þessa leiks var sá að við áttum að skilja þyngdarafl betur. Leikurinn snéristu um það að láta kall á hjólabretti hjóla í mismunandi aðstæðum. T.d. voru valmöguleikar um þyngdarafl og þyngd hjólabrettakallsins og mismunandi tegundir af orku sem maður gat notað. Svo var líka hægt að breyta um kall eða setja kúlu sem rúllaði í staðinn svo gat maður líka sett inn þyngdina sjálfur.

Þú gast sett inn línurit eða mælistikur. Svo var hægt að láta koma slóð eftir þeim sem var að rúlla og fullt af kökuritum eða súluritum af orkunni. Svo var aðallega að þú gast valið staðsetninguna. Eins og á tuglinu og þá var þyngdakrafturinn þar minni en á jörðinni sem olli því að kallinn rúllaði hægar. Það er hægt að velja geiminn sem er enginn þyngdarkraftur og þar hreyfðist kallinn varla ekki. Á jörðinni var bara venjulegur þyngdarkraftur. En á  júpíter sem er með mesta þyngdarkraftinn fór hann ótrúlega hratt því hann togaðist svo hratt niður í brekkunni. Þú getur búið til allskonar brautir og látið mannin t.d. farið í hring. Grundvallaratriðið er það er orkan hverfur ekki heldur breytist bara í aðra.

Hér getur þú farið inná leikinn!

Síðustu viku höfum við verið að vinna í vísindavökuverkefninu. Ég er í hóp með Ragnhildi, Hildi Guðbjörgu og Söndru Dögg við gerðum tilraun sem mjög margir gerðu en við vissum ekki af því hversu margir ætluðu að gera hana fyrr en eftir á en það er alltí lagi. Mér fannst mjög gaman að gera þessa tilraun! En tvo föstudaga í röð hefur skólanum verið aflýst vegna hálku svo við misstum af einum tíma sem við áttum að vinna myndbandið og öðrum sem við áttum að sýna myndbandið.

Vísindaspurning: Hefur fitumagn áhrif á hreyfingu vökva þegar hann kemst í snertingu við uppþvottalög.
Tilraunin okkar er sem sagt sú að við settum fyrst vatn í skál og nokkra matarlitsdropa ofaní, svo stungum við eyrnapinna með uppþvottalegi ofaní vatnið og gáðum hvað gerðist. Eyrnapinninn hrynti matarlitnum aðeins frá sér en það var bara vegna bylgjunnar frá eyrnapinnanum. Svo gerðum við það sama með nýmjólk, undarennu og rjóma. Í undanrennuni hrinti sápan matarlitnum aðeins frá sér en ekki mikið. Í nýmjólkinni gekk tilraunin best og þar hrinti sápan matarlitnum mest frá sér. Í rjómanum ætti samkvæmt vísinda-einhverju sápan að hrinda mest frá sér matarlitnum en gerði þeð að vísu ekki en við erum virkilega vissar um að það sé bara vegna þess hve rjóminn sé þykkur.
Niðurstaðan: Sápan blandast ekki við mjókurvörurnar heldur flýtur á toppnum og dreyfist um yfirborðið. Um leið og hún er að dreyfast grípur hún með sér matarlitinn. Sameindirnar í sápunni eru að ráðast á fituna í mjólkurvörunum, sem myndar hringlaga hreyfingu í litunum. Þar sem litirnir blandast sameinast þeir og mynda nýja liti.

Hér er tilraunin en ég ætla líka að skella henni inní verkefnabankann

Við fengum fyrirlestur um vatn sem Elsa Ingjaldsdóttir flutti fyrir okkur.

Hún fræddi okkur meðal annars um sýrustig vatns. Vatnið sem við drekkum er basískt eða yfir 7 pH og besta vatnið er vatn sem er um 10.5 ph. En annarstaðar í öðrum löndum má vatnið ekki vera yfir 9 pH það er vagna þess að þá er meira af efnum í vatninu. En á Íslandi er vatnið svo hreint að það er í lagi þótt það fari yfir 9 pH. Vatn sem hefur síast í gegnum meiri jarðveg eru með hærra sýrustig.

Elsa leyfði okkur að smakka munin á hveravatni og hreinu vatni úr Ingólfsfjalli. Að sjálfsögðu var hreina vatnið betra en fræðilegi munurin er sá að í hveravatninu er meira af uppleystum efnum af því að heitt vatn flýtir fyrir efnaskiptum. Leiðin í íslensku vatni er frekar lág, það er vegna þess að það er svo lítið af uppleistum efnum í vatninu. Leiðnin á íslandi er um 100 µ en í útlöndum er hún um 4000 µ. Hér er grein um leiðni.

Allstaðar þar sem eru vatnsból er nauðsynlegt að fara vel með vatnið og passa að landið fyrir ofan sé friðað af því að hlutir síast í gegnum jörðina og í vatnið.

Elsa sýndi okkur líka mynd þar sem maður sá hversu mikið af líkama okkar er vatn og eftir sem maður eldist er minna af líkamanum vatn og hún sagði okkur að besta hrukkukremið væri að drekka vatn

Sundamannakláði: „Ágúst 2003 tóku gestir í Landmannalaugum að kvarta um sundmannakláða eftir baðferðir í heitum læk á svæðinu, svonefndum Laugalæk. Rann­sóknir í lok mánaðarins gáfu til kynna að sund­lirfur bæði nasa- og iðrablóðagða væru að herja þar á baðgesti. Svipað gerðist árið eftir. Hér er gerð grein fyrir athugunum sem tengjast sundmannakláða í Landmannalaugum. Sagt er frá fuglalífi og niðurstöðum rannsókna á stokköndum og sniglum sem safnað var á svæðinu en þessar tegundir leika aðalhlutverkið í lífsferli fuglaagða á svæðinu.

Hugtakið sundmannakláði (enska swimmer’s itch; SI) er notað um kláðabólur sem sundlirfur fuglasníkjudýra af ættinni Schistosomatidae (Trematoda) valda eftir að hafa smogið í gegnum húðina á fólki. Útbrotin ganga einnig undir nafninu cercarial dermatitis. Lirfurnar eru ósérhæfðar í leit sinni að lokahýsli og gera ekki greinarmun á húð manna og sundfitum sem lirfurnar nota iðulega til að smjúga inn í líkama andfugla (1).“

Hér er grein um vatn.

Heimildir: http://www.laeknabladid.is/2005/10/nr/2119

Ljóshraði – Hraðinn sem ljósið fer á.

Ljósár – Vegalengdinn sem ljósið fer á á einu ári.

Stjarna - Sól langt í burtu.

Reikistjarna – Pláneta

Lífhvolf – Þeir staðir sem líf þrífst á, lífhvolfið skiptist í 3 hluta berghvolf (ysta fasta lag jarðskorpu), vatnshvolf (höf), vötn, ár) og gufuhvolf (lofthjúpur jarðar)

Sjávarföll – Er ris og hnig sjávar. Gerist útaf  þyngdarkrafta tunglss og sólar sem toga í jörðina.

Lofthjúpur og samsetning - Lofthjúpnum er skipt í nokkur lög eða hvolf, sem er skipt í nokkur sérkenni.

Veðrahvolf – Nær frá jörðinni upp að veðrahvörfunum. Veðrahvolfið er í 8 – 20 kílómetra hæð og breytist eftir hreyfingum heitra og kaldra loftmassa.

Heiðhvolfið – fyrir ofan veðrahvörfin. Hitastig er oftast stöðugt. Efri mörk heiðhvolfsins nefnast heiðhvörf og liggja í 47 kílómetra hæð.

Miðhvolfið – nær upp í um 80 kílómetra hæð. Efri mörkin kallast miðhvörf. Í  neðri huta þess er hlýtt, en kólnar síðan með aukinni hæð. Ósonlagið myndast þar.

Hitahvolf – Hitahvolfið er eftsta hvolfið og er í 400 kílómetra hæð.

Gróðurhúsaáhrif – „Gróðurhúsaáhrif eru hækkun á meðalhita reikistjörnu, vegna gróðurhúsalofttegunda í lofthjúpi hennar. Flestir vísindamenn telja hækkun meðalhita jarðar sé vegna aukinnar losunar mannsins á gróðurhúsalofttegundum“

Ósonlagið - Ósonlagið er mesta samansafn af óson sem finnst á jörðinni og það er staðsett í heiðhvolfinu. Þar síar það út góðan hluta af útfjólubláu ljósi frá sólinni sem að öðrum kosti myndi vera skaðlegt lífi á jörðinni.

Flekakenningar – „Samkvæmt þessari kenningu skiptist jarðskorpan í allnokkra jarðfleka og fljóta þeir ofan á möttlinum og eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum. Á flekaskilum færast tveir flekar í sundur og við það þrýstist bergkvika upp á yfirborð jarðar og myndar nýtt land. Á flekamótum þrýstast hins vegar tveir flekar saman. Þegar annar flekinn fer undir hinn getur myndast djúpsjávarrenna. Í því tilfelli er a.m.k. annar flekinn úthafsfleki. Ef tveir meginlandsflekar mætast myndast svokölluð fellingafjöll.“

Innræn öfl – Flekahreyfingar, eldgos og jarðskjálftar flokkast undir innræn öfl og fleira sem kemur úr yðrum jarðar.

Útræn öfl – Veður, jöklar, ár go sjór flokkast undir útræn öfl og fleira sem kemur frá ytri hluta jarðar.

Aldur jarðar – Jörðin er um það bil 4600 milljón ára gömul en elsta berg á Íslandi erí  fjöllum á Vesturlandi
og Austfjörðum og er um 16 milljón ára gamalt.

Steind – Steind er náttúrulegt, einslegt, fast efni sem hefur ákveðna efnasamsetningu og frumeindirnar í því hafa skipulega röðun. Þær eru yfirleitt myndaðar í ólífrænum ferlum. Það má flokka steindir á ýmsa vegu. T.d. má skipta þeim í frumsteindir og síðsteindir.
Frumsteindir myndast þegar bergkvika storknar við myndun bergs.
Síðsteindir myndast þegar bergið ummyndast.

Bergtegund - Bergtegund er tegund af bergi.

Hrafntinna - Hér getur þú lesið um hrafntinnu.

Silfurberg -Silfurberg er með efnaformúluna Ca[CO₃], eðlismassan 2.71 og er með hörkuna 3. Hér getur þú lesið um silfurberg.

Einkenni eðalsteina – Til þess að bergtegund flokkist undir eðalstein þarf hún að vera með hörkuna 7 – 10 sem þýðir að hún rispast ekki við daglega notkun.

Hér eru nokkur fleiri hugtök sem ég á eftir að fara í gengnum fyrir próf en þau á að gera fyrir mánudaginn svo ég er í góðum málum
Hreppaflekinn

Kerlingarfjöll

Myndun Miðfells og Vörðufells

Þekktir jarðfræðingar sem tengjast sveitinn

Mikilvægi vatns

Rannsóknir Helga Péturssonar og áhrif þeirra

Þróun yfirborðs jarðar í gegnum aldirna

Myndun Miðfells og Vörðufells

Líparít

Einkenni íslenska vatnsins

Landrek og áhrif þesS

Eðalsteinar

Steingerfingar

Friðlýstir steinaR

Megineldstöðvar á Íslandi

Jarðhiti

Baggalútur

Heimildir:
Gróðurhúsaáhrif-http://is.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%B3%C3%B0urh%C3%BAsa%C3%A1hrif
Sjáfarföll-http://is.wikipedia.org/wiki/Sj%C3%A1varf%C3%B6ll
Flekakenningar-http://is.wikipedia.org/wiki/Flekakenningin
Aldur jarðar-http://vefir.nams.is/dagsins/dagur_isl_natturu/pdf/aldur_islands.pdf

Í gær vorum við í stöðvavinnu og ég var með Hildi Guðbjörgu í hóp og okkur gekk mjög vel!

Hér fyrir neðan eru stöðvarnar sem við fórum á.

• 1. Hrafntinna-skoða-höggva-hjátrú-lesa-skrifa
• 2. Steinasafn – skoða – greina
• 3. Steindir – eðalsteinar
• 4. Silfurberg – hvað er svona merkilegt við það?
• 5. Friðlýstir steinar  – Náttúrufræðstofnun

Stöð 1
Hraftinna er líparítgler, hrafnsvört en stundum dökkgrá. Hrafntinna myndast við snögga kælingu líparítkviku, t.d. á jöðrum innskota eða á yfirborði hrauna. Þekktustu fundarstaðir hrafntinnu eru hraftinnuhraunin við Torfárjökul og Hrafntinnuhryggur sunnan við Kötlu.

Stöð 2
Í steinasafninu fundum við t.d. hrafntinnu, silfurberg, líberít, baggalút, dropastein, bergkristal og ljósann vikur.

Stöð 3
Eðalsteinar eða gimsteinar eru skrautsteinar sem hafa næga hörku til þess að rispast ekki við daglega notkun. Þeir eru náttúrulegar steindir eða bergtegundir sem notaðir eru í skrautmuni t.d. demantar, rúbínar, smaragðar, zirkónar og tópasar.

Stöð 4
 Silfurberg hefur gengt fjölbreyttu og oft ómissandi hlutverki í merkum vísindauppgötvunum, sem sumar hverjar urðu tilefni Nóbelsverðlauna. Þær flýttu fyrir framþróun ýmissa sviða raunvísinda. Silfurberg er merkilegt afþví að það brýtur upp ljós á sérstakann hátt.

Stöð 5
Eini friðlýsti steinninn á Íslandi er dropasteinn enn sem komið er. Allmenna reglan er sú samt að óheimilt sé að raska jarðmyndun í friðlöndum.

Heimildir:
Hrafntinna  mynd: http://is.wikipedia.org/wiki/Hrafntinna
Demantur mynd: http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=4098
Silfurberg mynd: http://ai.is/?attachment_id=932
Dropasteinn mynd: http://www.flickr.com/photos/42225987@N07/5152283313/

Erum byrjuð á nýjum hlekk sem fjallar um jarðfræði.

Á fimmtudaginn vorum við í stöðvavinnu og ég var í hóp með Hildi Guðbjörgu.
1. Alþjóðlega geimstöðin ISS nýtur 16 dagrenninga og jafnmörg sólsetur á einum sólarhring. Samt sem áður þreytast geimfararnir aldrei á útsýninu því í rétta mínútu lýsist lofthjúpurinn upp í fjölbreyttum litbrigðum. Tracy Dyson, geimfari sem var í 6 mánuði í ISS segir að þetta sé besta útsýni í heiminum.

2. Innræn öfl: eru öflin sem búa í yðrum jarðar, t.d. jarðskjálftar.
Segulsvið jarðar: kemur saman á tveimur punktum á yfirborði jarðar sem kallaðir eru norður- og suðursegulskaut. Segulsviðið teygir sig útí himingeiminn og myndar eins konar hlýfðarhjálm umhverfis plánetuna með því að endurtaka stríðum straumum hlaðinna einda sem streyma í átt til jarðar með sólvindinum.

3. Kostir og ókostir að virkja orku vindsins:
Kostir – Orkuverið er um 2x hærra en úr vatnsafls- og jarðvarmstöðum.
Ókostir – Það kemur engin miðlun til greina. Engin vinna fyrir fólkið í landinu.

4. Hvað einkennir heita reiti? og Hvernig myndast eyjaröð?:
Heitir reitir – Þar sem eldvirkni er mikil án þess að hún geti talist bein afleiðing af reiki flekanna. Þessi eldvirkni virðist föst ef miðað er við innviði jarðar og hreyfist ekki með flekunum. Svæðið einkennist af mikilli eldvirkni og hiti vex hratt með dýpi þannig að jarðvarmi er dýpri. Efnasamsetning kvikunnar er sérstök, hvað varðar magn nokkura snefilefna og léttmálma. yfirborð jarðar bungar óeðlilega mikið upp.
Eyjaröð – Verður til þar sem hafsbotn fleka rekur yfir möttulstrók. Eyjarnar myndast yfir möttulstróknum og berast svo frá honum og ný eyja myndast.

5. Lofthjúpur – skipt í nokkur lög eða hvolf, sem er skipt í nokkur sérkenni.
Veðrahvolf – Nær frá jörðinni upp að veðrahvörfunum. Veðrahvolfið er í 8 – 20 kílómetra hæð og breytist eftir hreyfingum heitra og kaldra loftmassa.
Heiðhvolfið – fyrir ofan veðrahvörfin. Hitastig er oftast stöðugt. Efri mörk heiðhvolfsins nefnast heiðhvörf og liggja í 47 kílómetra hæð.
Miðhvolfið – nær upp í um 80 kílómetra hæð. Efri mörkin kallast miðhvörf. Í  neðri huta þess er hlýtt, en kólnar síðan með aukinni hæð. Ósonlagið myndast þar.
Hitahvolf – Hitahvolfið er eftsta hvolfið og er í 400 kílómetra hæð.

6. Jarðhræringar um allan heim - Í nótt voru jarðskjálftar í Filipseyjum var einn um 5-6 á richer. Í Japan var einn 6- 6.5 á richer.
Hér er myndband um afhverju jarðskjálftar koma

im out bæ………………

TILRAUN!

Á fimmtudaginn gerðum við tilraun í náttúrufræði með þurrís. Við fengum að ráða hvort við vildum skila skýrslu eða bloggi og ég valdi að skila bloggi.

1. Tilraun – Þurrís og sápa
Það sem við notuðum: Bakki, skál, tuska, mælikanna, sápa,þurrís og heitt vatn.
Við settum heitt vatn og þurrís ofaní skál. Svo undum við tusku  með sápu og drógum hægt eftir skálbarminum. Þá myndaðist sápukúla yfir skálinni sem stækkaði útaf reyknum frá þurrísnum og spark að lokum.

2. Tilraun – Eldur og þurrís
Það sem við notuðum: Bakki, kerti, eldspýtur og þurrís.
Á borðinu var bakki með þurrís ofaní. Svo kveiktum við á eldspýtu og settum við þurrísinn þá slokknaði eldurinn. Við prufuðum aftur og aftur en eldurinn slokknaði alltaf. Þetta gerðist vegna þess að þurrís er CO2 sem er til dæmis notað í slökkvitæki.

3. Tilraun – Málmur og þurrís
Það sem við notuðum: Bakki, þurrís, plast, peningur (fimmtíukall og tíkall) og mismunandi málma.
Við prufuðum að setja allskonar málma við þurrísinn og stundum gerðist ekkert en stundum kom ískur. 50 kallinn gerði mesta ískrið.

4. Tilraun – Sápukúlur og þurrís
Það sem við notuðum: Sápukúlur, skál og þurrís
Við blésum sápukólum ofaní skál með þurrís og þegar sápukúlurnar lentu á þurrísnum frusu þær og sprungu. Þá varð eftir neðri parturinn á sápukúlunni frosinn á þurrísnum.

5. Tilraun – Blöðrur og þurrís
Það sem við notuðum: Bakki, þurrís, sápa og mæliglös (mjó)
Við settum annars vegar kalt vatn í mæliglas og hins vegar heitt vatn í annað glas svo settum við einn þurrís mola í hvert glas og svo settum við blöðru yfir og gáðum hvor blaðran blés upp á undan. Heita vatns blaðran blés upp á undan af því að þá gufar þurrísinn fyrr upp þar og kemur meiri gufa á styttri tíma. Þegar við vorum búin með tilraunina tókum við blöðurunar og sugum úr þeim, það bragðaðist eins og loftgos

takk fyrir mig bæ!

Á föstudaginn skiluðum við ritgerðinni okkar og ég skrifaði um krabbamein. Á mánudeginum var fyrirlestartími og þá var Gyða eitthvað að reyna að skýra fyrir okkur hvernig þessi „kínverska“ virkar (ég er svolitlu nær).

Lotukerfið
Lota: Loturnar liggja lárétt. Í lotu númer 1 eru frumefnin með 1 rafeindarhvolf og öll frumefnin í lotu 2 eru með tveim rafeindahvolfum og svo framvegis.
Flokkur: Flokkarnir liggja lóðrétt. Í flokki númer 1 eiga frumefnin það sameiginlegt að þau eru öll með jafn margar gildisrafeindir. Frumeindir í 3 flokki eru allar með 3 gildisrafeindir. Gildisrafeind er rafeind sem er á ysta hvolfi.
Sætistalan: Talan sem er skrifuð fyrir ofan efnið í lotukerfinu þýðir hversu margar róteindir eru í kjarnanum.
Massatalan: Massatalan segir til um þungakjarnans sem er fjöldi róteinda + fjöldi nifteinda.

Vantaði smá af myndinni en hinn mínusinn þurrkaðist út.

Frumefnalag!

Heimildir: Blöð sem við fengum í náttúrufræði. Svo bara það sem ég man
Mynd: teiknuð að listamanninum Sóleyju Söru í paint…