Hér er ein frétt um litla loðfíla sem vour á Krít

Frumulíffæri:

Í hverri frumu er einn eða fleiri kjarnar sem innihelda litninga. Frumur eru nefndar heilkjörnungar ef þær hafa skýrt afmarkaðan kjarna með kjarnahimnu en ella eru þeir nefndir dreifkjörnungar. Í kjörnum eru kjarnakorn sem mynda RNA við frumuskiptingu.

Umfrymi nefnist vökvi sem þekur rýmið milli frumulíffæranna. Umfrymið stjórnar umferð efna innan frumunnar á milli frumulíffæranna og í gegnum frumuhimnuna. Um umfrymið hríslast frymisnet sem getur annað hvort verið slétt eða kornótt eftir tegund frumunnar.

Ríbósóm (netkorn eða ríplur) er gerð úr RNA og prótínum. Hlutverk þeirra er að mynda prótín, annað hvort til neyslu innan frumunnar eða til útflutnings.

Golgikerfi (golgiflétta eða frymisflétta) eru klasar sekkja, seytibóla, efna sem fruman ætlar til útflutnings t.d. á mjölva, fitu eða úrgangsefnum. Golgikerfi geta einnig verið sekkir leysikorna sem sundra ónothæfum frumulíffærum.

Safabólur eru oftast nær litlar í dýrafrumum en stórar í plöntufrumum.

Hvatberar eru eins konar „orkuver“ frumunnar og innihalda sitt eigið erfðaefni. Í hvatberum fer fram bruni og öndun.

Grænukorn eru í plöntufrumum og eru nauðsynleg forsenda ljóstillífunar.

Deilikorn liggja rétt við kjarnann og taka þátt í frumuskiptingu.

Flokkunarkerfið

Aristóteles bjó til fyrsta flokkunnarkerfið en flokkunnarkerfið sem fólk styðst við núna er flokkunnarkefið sem Carl Von Linné gerði. Carl Von Linné flokkunnarkerfið heitir tvínafnakerfið og virkar þannig að hver tegund fær fræðiheiti sem er sett saman úr tveimur nöfnum. Oftast er lífverum skipt í fimm flokka það eru sveppir, dreifkjörnungar, frumverur, plöntur og dýr.
Flokkunnar einingarnar eru frá minnsta hópnum til hins stærsta ríki, fylking, flokkur, ættbálkur, ætt, ættkvísl og tegund.

Erfðafræði

Konur eru með XY
Karlar eru með XX

Gen geyma upplýsingar um hvaða efni frumurnar eiga að mynda og hvernig þær eiga að fara að því.
Sumir sjókdómar erfast eins og marblæð og sigkornablóðleysi. Þar stafa af göllum í genunum sem eru nauðsynleg til þess að mynda blóðrauða.Gen á x litningi veldur einkennum í karlmanni sem erfir það þannig gen kallast kyntegund

Sameindir og hreyfing

Sameindir er sú mynd orkunnar sem rekja má til hreyfingar sameinda.
Varmaburður: varmi berst í gegnum straumefni.
Varmaleiðing: varmi berst í gegnum fast efni.
Varmageislun: varmi berst í gegnum tómarúm.

Heimildir:
http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=175
líffræðiheftið og eðlisfræðiheftið frá Gyðu.

Jón – Jón er hópur frumeinda með rafhleðslu.
Jákvætt hlaðinn jón hefur færri rafeindir en róteindir.
Neikvætt hlaðinn jón hefur fleiri rafeindir en róteindir.

Sýra – Sýra er efni sem gefa frá sér H+
pH 2 og minna er súrt og er sýra.

Basi – Basar eru efni sem taka til sín H+.
pH 12 og meira er basískt.

Hér er grein um sýrustig frá vísindavefnum.

Heimildir: Texti – Glósur frá Gyðu.
Mynd –  http://nemendur.fludaskoli.is/dadigeir/2009/10/04/syrustig/

Sjálfbær þróun: Þróun sem fullnægir þörfumsamtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja sínum þörfum.

Við erum -> Lífvera – Venjuleg líkamsfruma – Kjarni – Litningur – Gen – DNA – RNA – Amminósýrur

Í okkur eru um 100.000 gen sem raðast á 46 litninga sem ertu í frumukjarna næstum allra frumna í líkamanm. Kynfrumur eru hins vegar aðeins með 23 litninga af því að þegar egg og sæði sem eru bæði með 23 litninga sameinast verða 46 litningar.

Konur eru með XX en karlar með XY litninga

Sætistala segir til um fjölda róteinda í kjarna hennar.

Gildisrafeindir eru rafeindir á ysta hvolfi.

Innsta rafeindahvolfið rúmar aðeins 2 rafeindir en næsta rúmar 8 rafeindir.

Steind er kristallað fast efni eða efnasamband sem finnst sjálfstætt í náttúrunni og myndað á náttúrulegann hátt.

Innræn öfl – öfl sem koma innan úr jörðinni t.d. flekahreyfingar, eldvirkni, jarðskjálftar og jarðhiti.

Útræn öfl – öfl sem koma utan frá t.d. veður, sjór og fleira

Móberg myndast við gos undir jökli eða vatni.

Riðstraumur – þegar stefna rafeinda er alltaf að breytast.

Jafnstraumur – Þegar stefna rafeinda helst alltaf sú sama.

Stöðurafmagn – Rafmagn í kyrrstöðu, þegar rafhleðasla safnast fyrir í hlut.

Hér er skemmtilegt lag sem heitir The scientist!

Léleg mynd en hér er sem sagt lekaliðinn heima hjá mér

Stöðvavinnan:

Stöð 1 – Við fórum í tölvuforrit þar sem John Travolta var að nudda fætinum við teppi og kom svo við hurðarhún. Þá sást hvernig rafmagnið myndaðist og hann fékk svo straum þegar hann snerti hurðarhúninn.

Stöð 2 – Við fórum inná síðu landsvirkjunnar þar sem voru fullt af hugtökum um rafmagn og rafmagnsframleiðslu.
- Straumur – „Straum í rafkerfi má líkja við rennsli í vatnskerfi. Mælieining fyrir straum er Amper (A), nefnd eftir franska eðlisfræðingnum André-Marie Ampére.“

Stöð 5 – Við prufuðum að kveikja á peru með appelsínum en það virkaði ekki. En þegar við tengdum peruna við batterí kom ljós á hana. Fyrst settum við málmplötur með vírum uppúr í appelsínuna, svo tókum við tvær snúrur eina svarta og eina rauða og festum á málmplöturnar. Svo tókum við snúrunar og settum á peruna en það kom ekkert ljós.

Stöð 6 – Við fórum í tölvuforrit sem heitir Hátæknivefur Grunnskólans. Þar er hægt að finna upplýsingar um margt sem tengist rafmagni. Rafmagn er yfirleitt skilgreint sem áhrif hlaðinna einda aðalega rafeinda sem eru á hreyfingu (hreyfirafmagn) eða í hvíld (stöðurafmagn)

Stöð 7 – Við nudduðum greiðu í ull og settum svo greiðuna að mjórri vatnsbunu. Vatnið dróst að greiðunni vegna þess að vatnið er með mínus hleðslu en greiðan er með plús hleðslu. Svo prófuðum við það sama með blöðru og það sama gerðist. En um leið og vatnið kom svo við blöðruna/greiðunna þá varð afhleðsla.

Stöð 10 – Við lásum um Carbfix verkefnið þar sem er verið að prófa aðferðirtil að fanga koltvísíring frá mismunandi uppsprettum og dæla honum djúpt niður í hentug berglög.

bæ.

Þú gast sett inn línurit eða mælistikur. Svo var hægt að láta koma slóð eftir þeim sem var að rúlla og fullt af kökuritum eða súluritum af orkunni. Svo var aðallega að þú gast valið staðsetninguna. Eins og á tuglinu og þá var þyngdakrafturinn þar minni en á jörðinni sem olli því að kallinn rúllaði hægar. Það er hægt að velja geiminn sem er enginn þyngdarkraftur og þar hreyfðist kallinn varla ekki. Á jörðinni var bara venjulegur þyngdarkraftur. En á  júpíter sem er með mesta þyngdarkraftinn fór hann ótrúlega hratt því hann togaðist svo hratt niður í brekkunni. Þú getur búið til allskonar brautir og látið mannin t.d. farið í hring. Grundvallaratriðið er það er orkan hverfur ekki heldur breytist bara í aðra.

Hér getur þú farið inná leikinn!

Vísindaspurning: Hefur fitumagn áhrif á hreyfingu vökva þegar hann kemst í snertingu við uppþvottalög.
Tilraunin okkar er sem sagt sú að við settum fyrst vatn í skál og nokkra matarlitsdropa ofaní, svo stungum við eyrnapinna með uppþvottalegi ofaní vatnið og gáðum hvað gerðist. Eyrnapinninn hrynti matarlitnum aðeins frá sér en það var bara vegna bylgjunnar frá eyrnapinnanum. Svo gerðum við það sama með nýmjólk, undarennu og rjóma. Í undanrennuni hrinti sápan matarlitnum aðeins frá sér en ekki mikið. Í nýmjólkinni gekk tilraunin best og þar hrinti sápan matarlitnum mest frá sér. Í rjómanum ætti samkvæmt vísinda-einhverju sápan að hrinda mest frá sér matarlitnum en gerði þeð að vísu ekki en við erum virkilega vissar um að það sé bara vegna þess hve rjóminn sé þykkur.
Niðurstaðan: Sápan blandast ekki við mjókurvörurnar heldur flýtur á toppnum og dreyfist um yfirborðið. Um leið og hún er að dreyfast grípur hún með sér matarlitinn. Sameindirnar í sápunni eru að ráðast á fituna í mjólkurvörunum, sem myndar hringlaga hreyfingu í litunum. Þar sem litirnir blandast sameinast þeir og mynda nýja liti.

Hér er tilraunin en ég ætla líka að skella henni inní verkefnabankann

Hún fræddi okkur meðal annars um sýrustig vatns. Vatnið sem við drekkum er basískt eða yfir 7 pH og besta vatnið er vatn sem er um 10.5 ph. En annarstaðar í öðrum löndum má vatnið ekki vera yfir 9 pH það er vagna þess að þá er meira af efnum í vatninu. En á Íslandi er vatnið svo hreint að það er í lagi þótt það fari yfir 9 pH. Vatn sem hefur síast í gegnum meiri jarðveg eru með hærra sýrustig.

Elsa leyfði okkur að smakka munin á hveravatni og hreinu vatni úr Ingólfsfjalli. Að sjálfsögðu var hreina vatnið betra en fræðilegi munurin er sá að í hveravatninu er meira af uppleystum efnum af því að heitt vatn flýtir fyrir efnaskiptum. Leiðin í íslensku vatni er frekar lág, það er vegna þess að það er svo lítið af uppleistum efnum í vatninu. Leiðnin á íslandi er um 100 µ en í útlöndum er hún um 4000 µ. Hér er grein um leiðni.

Allstaðar þar sem eru vatnsból er nauðsynlegt að fara vel með vatnið og passa að landið fyrir ofan sé friðað af því að hlutir síast í gegnum jörðina og í vatnið.

Elsa sýndi okkur líka mynd þar sem maður sá hversu mikið af líkama okkar er vatn og eftir sem maður eldist er minna af líkamanum vatn og hún sagði okkur að besta hrukkukremið væri að drekka vatn

Sundamannakláði: „Ágúst 2003 tóku gestir í Landmannalaugum að kvarta um sundmannakláða eftir baðferðir í heitum læk á svæðinu, svonefndum Laugalæk. Rann­sóknir í lok mánaðarins gáfu til kynna að sund­lirfur bæði nasa- og iðrablóðagða væru að herja þar á baðgesti. Svipað gerðist árið eftir. Hér er gerð grein fyrir athugunum sem tengjast sundmannakláða í Landmannalaugum. Sagt er frá fuglalífi og niðurstöðum rannsókna á stokköndum og sniglum sem safnað var á svæðinu en þessar tegundir leika aðalhlutverkið í lífsferli fuglaagða á svæðinu.

Hugtakið sundmannakláði (enska swimmer’s itch; SI) er notað um kláðabólur sem sundlirfur fuglasníkjudýra af ættinni Schistosomatidae (Trematoda) valda eftir að hafa smogið í gegnum húðina á fólki. Útbrotin ganga einnig undir nafninu cercarial dermatitis. Lirfurnar eru ósérhæfðar í leit sinni að lokahýsli og gera ekki greinarmun á húð manna og sundfitum sem lirfurnar nota iðulega til að smjúga inn í líkama andfugla (1).“

Hér er grein um vatn.

Heimildir: http://www.laeknabladid.is/2005/10/nr/2119

Ljósár – Vegalengdinn sem ljósið fer á á einu ári.

Stjarna - Sól langt í burtu.

Reikistjarna – Pláneta

Lífhvolf – Þeir staðir sem líf þrífst á, lífhvolfið skiptist í 3 hluta berghvolf (ysta fasta lag jarðskorpu), vatnshvolf (höf), vötn, ár) og gufuhvolf (lofthjúpur jarðar)

Sjávarföll – Er ris og hnig sjávar. Gerist útaf  þyngdarkrafta tunglss og sólar sem toga í jörðina.

Lofthjúpur og samsetning - Lofthjúpnum er skipt í nokkur lög eða hvolf, sem er skipt í nokkur sérkenni.

Veðrahvolf – Nær frá jörðinni upp að veðrahvörfunum. Veðrahvolfið er í 8 – 20 kílómetra hæð og breytist eftir hreyfingum heitra og kaldra loftmassa.

Heiðhvolfið – fyrir ofan veðrahvörfin. Hitastig er oftast stöðugt. Efri mörk heiðhvolfsins nefnast heiðhvörf og liggja í 47 kílómetra hæð.

Miðhvolfið – nær upp í um 80 kílómetra hæð. Efri mörkin kallast miðhvörf. Í  neðri huta þess er hlýtt, en kólnar síðan með aukinni hæð. Ósonlagið myndast þar.

Hitahvolf – Hitahvolfið er eftsta hvolfið og er í 400 kílómetra hæð.

Gróðurhúsaáhrif – „Gróðurhúsaáhrif eru hækkun á meðalhita reikistjörnu, vegna gróðurhúsalofttegunda í lofthjúpi hennar. Flestir vísindamenn telja hækkun meðalhita jarðar sé vegna aukinnar losunar mannsins á gróðurhúsalofttegundum“

Ósonlagið - Ósonlagið er mesta samansafn af óson sem finnst á jörðinni og það er staðsett í heiðhvolfinu. Þar síar það út góðan hluta af útfjólubláu ljósi frá sólinni sem að öðrum kosti myndi vera skaðlegt lífi á jörðinni.

Flekakenningar – „Samkvæmt þessari kenningu skiptist jarðskorpan í allnokkra jarðfleka og fljóta þeir ofan á möttlinum og eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum. Á flekaskilum færast tveir flekar í sundur og við það þrýstist bergkvika upp á yfirborð jarðar og myndar nýtt land. Á flekamótum þrýstast hins vegar tveir flekar saman. Þegar annar flekinn fer undir hinn getur myndast djúpsjávarrenna. Í því tilfelli er a.m.k. annar flekinn úthafsfleki. Ef tveir meginlandsflekar mætast myndast svokölluð fellingafjöll.“

Innræn öfl – Flekahreyfingar, eldgos og jarðskjálftar flokkast undir innræn öfl og fleira sem kemur úr yðrum jarðar.

Útræn öfl – Veður, jöklar, ár go sjór flokkast undir útræn öfl og fleira sem kemur frá ytri hluta jarðar.

Aldur jarðar – Jörðin er um það bil 4600 milljón ára gömul en elsta berg á Íslandi erí  fjöllum á Vesturlandi
og Austfjörðum og er um 16 milljón ára gamalt.

Steind – Steind er náttúrulegt, einslegt, fast efni sem hefur ákveðna efnasamsetningu og frumeindirnar í því hafa skipulega röðun. Þær eru yfirleitt myndaðar í ólífrænum ferlum. Það má flokka steindir á ýmsa vegu. T.d. má skipta þeim í frumsteindir og síðsteindir.
Frumsteindir myndast þegar bergkvika storknar við myndun bergs.
Síðsteindir myndast þegar bergið ummyndast.

Bergtegund - Bergtegund er tegund af bergi.

Hrafntinna - Hér getur þú lesið um hrafntinnu.

Silfurberg -Silfurberg er með efnaformúluna Ca[CO₃], eðlismassan 2.71 og er með hörkuna 3. Hér getur þú lesið um silfurberg.

Einkenni eðalsteina – Til þess að bergtegund flokkist undir eðalstein þarf hún að vera með hörkuna 7 – 10 sem þýðir að hún rispast ekki við daglega notkun.

Hér eru nokkur fleiri hugtök sem ég á eftir að fara í gengnum fyrir próf en þau á að gera fyrir mánudaginn svo ég er í góðum málum
Hreppaflekinn

Kerlingarfjöll

Myndun Miðfells og Vörðufells

Þekktir jarðfræðingar sem tengjast sveitinn

Mikilvægi vatns

Rannsóknir Helga Péturssonar og áhrif þeirra

Þróun yfirborðs jarðar í gegnum aldirna

Myndun Miðfells og Vörðufells

Líparít

Einkenni íslenska vatnsins

Landrek og áhrif þesS

Eðalsteinar

Steingerfingar

Friðlýstir steinaR

Megineldstöðvar á Íslandi

Jarðhiti

Baggalútur

Heimildir:
Gróðurhúsaáhrif-http://is.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%B3%C3%B0urh%C3%BAsa%C3%A1hrif
Sjáfarföll-http://is.wikipedia.org/wiki/Sj%C3%A1varf%C3%B6ll
Flekakenningar-http://is.wikipedia.org/wiki/Flekakenningin
Aldur jarðar-http://vefir.nams.is/dagsins/dagur_isl_natturu/pdf/aldur_islands.pdf

Hér fyrir neðan eru stöðvarnar sem við fórum á.

• 1. Hrafntinna-skoða-höggva-hjátrú-lesa-skrifa
• 2. Steinasafn – skoða – greina
• 3. Steindir – eðalsteinar
• 4. Silfurberg – hvað er svona merkilegt við það?
• 5. Friðlýstir steinar  – Náttúrufræðstofnun

Stöð 1
Hraftinna er líparítgler, hrafnsvört en stundum dökkgrá. Hrafntinna myndast við snögga kælingu líparítkviku, t.d. á jöðrum innskota eða á yfirborði hrauna. Þekktustu fundarstaðir hrafntinnu eru hraftinnuhraunin við Torfárjökul og Hrafntinnuhryggur sunnan við Kötlu.

Stöð 2
Í steinasafninu fundum við t.d. hrafntinnu, silfurberg, líberít, baggalút, dropastein, bergkristal og ljósann vikur.

Stöð 3
Eðalsteinar eða gimsteinar eru skrautsteinar sem hafa næga hörku til þess að rispast ekki við daglega notkun. Þeir eru náttúrulegar steindir eða bergtegundir sem notaðir eru í skrautmuni t.d. demantar, rúbínar, smaragðar, zirkónar og tópasar.

Stöð 4
 Silfurberg hefur gengt fjölbreyttu og oft ómissandi hlutverki í merkum vísindauppgötvunum, sem sumar hverjar urðu tilefni Nóbelsverðlauna. Þær flýttu fyrir framþróun ýmissa sviða raunvísinda. Silfurberg er merkilegt afþví að það brýtur upp ljós á sérstakann hátt.

Stöð 5
Eini friðlýsti steinninn á Íslandi er dropasteinn enn sem komið er. Allmenna reglan er sú samt að óheimilt sé að raska jarðmyndun í friðlöndum.

Heimildir:
Hrafntinna  mynd: http://is.wikipedia.org/wiki/Hrafntinna
Demantur mynd: http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=4098
Silfurberg mynd: http://ai.is/?attachment_id=932
Dropasteinn mynd: http://www.flickr.com/photos/42225987@N07/5152283313/