SÍÐASTA BLOGGIÐ !!!
0jææja þá er það að blogga í síðasta sinn !
Við erum búinn að vera að læra í líffræði og eðlisfræði og rifja upp í ýmissum heftum og svoleiðis :D
Líffræði
Upprifjun
Einkenni lífvera hver var fyrsta lífveran ?
Lífveraer lifandi vera, stöðugt lífkerfi sem bregst við áreiti, nærist og æxlast sem ein heild. Lífverur geta verið einfruma, gerðar úr einni frumu, eða fjölfruma, ýmist með ósérhæfðum eða sérhæfðum frumum.
- Algengustu frumefni í líffverum eru kolefni, vetni, nitur og súrefni.
- Efnaskipti eru öll efnahvorf sem fara fram í lífveruog eru nauðsynlegt til að viðhalda lífi. Næringarnám, melting, öndun og þveiti eru mikilvægir þættir efnaskipta sem eiga sér stað í öllum lífverum.
- Æviskeið er sá tími sem hver lífvera lifir.
Nauðþurftir lífvera
- Nauðþurftir lífveraeru orka, fæða, vatn og súrefni.
- þær þurfa að eiga sér heimkynni og þeim verður að vera kleift að halda líkamshita sínum innan ákveðinna marka.
Ófrumbjarga og frumbjarga lífverur
Hver er munurinn á frumbjarga og ófrumbjarga lífverum?
Vistkerfi
Vistkerfi er hugtak í vistfræði og vísar til safns af ferlum og einingum sem taka þátt í og valda hegðun einhvers skilgreinds hluta af lífhvolfinu. Hugtakið á venjulega við um allar lifandi og líflausar einingar og samspil þeirra á tilteknum stað, sem getur verið risavaxinn (t.d. Atlantshafið) eða agnarlítill (t.d. eitt fiskabúr), sbr. hugtakið visthrif. Sumir líta svo á að vistkerfi stjórnist af lögmálum kerfisfræðinnar og stýrifræðinnar líkt og öll önnur kerfi. Aðrir telja að vistkerfi stjórnist fyrst og fremst af tilviljunarkenndum atvikum, áhrifum þeirra á lífvana efni og viðbrögðum lífvera.
Góð glærusýning um Vistkerfi
seinasta vika :)
0vorum að gera verkefni fyrir hvort annað 
herna er mitt
Erfðir
Menn líkt og allar aðrar lífverur mótast ef genum sem þeir erfa frá foreldrum sínum gen í okkur eru alls u.þ.b 80.000 og raðast á þá 46 litlinga sem er að finna í kjarna nær allra frumna líkamans. Undantekingin er kynfrumur okkar sem hafa helmingi færri litinga. Litningarnir 46 koma fyrir í 23 litingapörum eða samstæðum. Hver samstæða hefur genapör sem hafa áhrif á tiltekna eiginleika t.d augnlit, hárlit g lögun eyrnasnepla.
Ríkjandi og víkjandi gen
• Annað genið ríkir yfirleitt yfir hinu og aðeins áhrif þess gens koma fram. Það er “sterkara”
• Áhrif víkjandi gens koma ekki fram nema einstaklingur sé með bæði samsætu genin víkjandi
• Til þess að tákna gen (arfgerð) eru yfirleitt notaðir bókstafir
• Stór stafur til að tákna ríkjandi gen
• Lítill stafur til að tákna víkjandi gen
• A /a -Annað samsæta genið ríkjandi hitt víkjandi
• A/A -Bæði samsætu genin ríkjandi
• a/a -Bæði samsætu genin víkjandi
• Arfblendinn einstaklingur hefur mismunandi samsæt gen eins og A/a
• Arfhreinn einstaklingur hefur bæði samsætu genin eins og A/A eða a/a
Sýrustig
0Sýrustig (pH) vatnslausna er mælikvarði sem segir til um það hversu súrar viðkomandi lausnir eru. Sýrustig ákvarðast af magni hlaðinna vetnisjóna, H+, í vatnslausninni. Í hverri sameind vatns eru tvö vetnisatóm (H) og eitt súrefnisatóm (O) og er hún auðkennd með tákninu H2O. Örlítill hluti allra vatnssameindanna í vatni klofnar þó í jákvætt hlaðnar vetnisjónir (H+) annars vegar og neikvætt hlaðnar jónir, OH-, hins vegar. Þetta má tákna með eftirfarandi hætti:
H2O -> H+ + OH-
Magn eða styrkur sameinda eða jóna í vatni eða vatnslausn er gefið til kynna með því að tilgreina fjölda þeirra í hverjum lítra. Til þess er notuð sérstök mælieining sem hefur einkennisbókstafinn M, sem stendur fyrir fjölda móla í einum lítra. Í hreinu vatni við stofuhita (25°C) er styrkur H2O sameinda um 55,5 M, en styrkur H+ og OH-, hvors um sig, einungis um 0,000.0001 M. Síðarnefndu styrktöluna má tákna sem 10-7, þar sem -7 er veldisvísir styrktölunnar. Talan 7 er = 1 + fjöldi núlla sem fyrir koma í styrktölunni, sjá nánar í lok svarsins. Til enn frekari einföldunar er látið nægja að tiltaka einungis töluna sem fyrir kemur í veldisvísinum (það er 7 í þessu tilfelli). Sú tala er nefnd sýrustig og táknuð sem pH.
.gif)
Fyrir vatnslausnir sem innihalda jafnframt önnur efni (aðrar sameindir) getur styrkur H+ verið frábrugðinn því sem gildir um hreint vatn. Ef slík röskun orsakar aukningu í styrk eða styrktölu H+ er talað um að lausnin verði súr, en ef styrkur H+ minnkar er talað um að lausnin verði basísk. Þannig er til dæmis styrkur H+ í sítrónusafa meiri en 0,000.0001 M (10-7 M) en styrkur H+ í vítisódalausn er minni. Dæmi um súra lausn væri lausn þar sem styrkur H+ er 0,001 M (það er styrkur H+ = 10-3 M og pH = 3), en dæmi um basíska lausn væri lausn þar sem styrkur H+ er 0,000.000.001M (það er styrkur H+ = 10-9 M og pH = 9). Af þessu er ljóst að talan um sýrustig (pH) lækkar eftir því sem lausnin verður súrari eða að “öfug tengsl” eru milli sýrustigs (pH gildis) og sýrustyrks.
11-18 mars :)
0Jææja seinasta vika var frekar slök og ekki mikið gert en hérna er svoldið frá því sem við gerðum
Á mánudaginn vorum við að ræða um allskonar virkjannakosti og kosti og galla við þær virkjanir, við margrét skrifuðum niður nokkra virkjannakosti og má t.d nefna Vatnsaflsvirkjun, gufuaflsvirkjun og vindmyllur hérna fyrir neðan ætla eg að setja smá upplýsingar um þessar virkajannir.
Vatnsaflsvirkjun er rafstöð þar sem rafmagn er framleitt með virkjun vatnsafls, þ.e. með því að nota skriðþunga eða fallþunga vatns í fljóti, á eða læk. Virkjun fallvatna er algengasta aðferðin við að framleiða endurnýjanlega orku í heiminum. Áætlað er að heimsframleiðsla rafmagns í vatnsaflsvirkjunum hafi verið 715.000 MWe árið 2005 sem jafngildir 19% af raforkuframleiðslu heimsins og 63% af framleiðslu endurnýjanlegrar orku. Fann hér
Gufuaflsvirkjun er virkjun sem breytir gufuafli í rafmagn. Virkjun gufuafls fer fram með margskonar hætti. Til dæmis í jarðvarmavirkjun er jarðhiti fráháhitasvæði er nýttur í raforkuframleiðslu og hitun á neysluvatni. Gufan getur komið frá vatni sem hefur hitnað við jarðhita, kjarnorku eða kol. Fann hér
Og hérna eru greinar um Vindmyllur
Vindmyllur og meira
Á fimmtudaginn þurfti Evelyn var ekki svo Gyða var með okkur í honum og fór með okkur að horfa á fræðslumynd sem heitir Power of the planet.
Á föstudaginn fórum við svo í fullt af prófum inná netinu úr náttúrufræði bara til þess að rifja upp. Mér gekk bara vel , og kom á óvart hvað maður man mikið
hérna er myndband um vindmyllur
http://www.youtube.com/watch?v=Gu3EyzOYpGY
síðasta vika :)
0Á mánudaginn fórum við yfit dæmi og rifjuðum upp úr heftinu
Á fimtudaginn var Pisa könnun og svo fórum við í spurninga keppni og höfðum gaman
Á föstudaginn fórum við í tölvuver og skoðuðum fréttir og fórum að gera verkefni um mannsklíkamann
http://www.bbc.co.uk/science/humanbody/body/index_interactivebody.shtml
hér er ein merkileg frétt sem við áttum að skoða
Bergstál í stóru fjalli við fjörðinn er orðið svo óstöðugt að það getur hrunið niður í fjörðinn hvenær sem er. Stærð þess er 54 milljónir rúmmetra. Við hrunið myndi skapast flóðbylgja sem yrði um 85 metrar að hæð þegar hún skellur á fjarðarbotninum.
Á svæðinu búa hátt í 7.000 manns í fjórum bæjarfélögum og yrði líf þeirra í stórhættu af flóðbylgjan myndast.
Fjallið sem hér um ræðir er orðið það mest vaktaða í heiminum en norskir vísindamenn segja að þetta sé ekki spurning um hvort fjallið hrynji heldur hvenær. Það gæti orðið á morgun og það gæti orðið eftir 20 ár.
27-2 mars
0við erum búinn að vera í gamlaprófinu eg veit ekki alveg hvað eg á að setja inn en hér er mjög fróðleg grein um krabbamein
Hvað er það sem gerist í frumunum þegar við fáum krabbamein?
Illkynja frumur eru að mörgu leyti frábrugðnar eðlilegum frumum og kannski er samnefnarinn fyrir afbrigðilega hegðun þeirra að þær kunna ekki lengur að hegða sér rétt í samfélagi frumna í líkamanum og hafa misst hlutverk sitt.
Illkynja frumur fjölga sér stjórnlaust. Það þarf ekki endilega að merkja að þær fjölgi sér mjög hratt, en fjölgun þeirra fylgir ekki lengur því lögmáli sem gildir í eðlilegum vef að tilteknar stofnfrumur sjái um endurnýjunina en afkomendur þeirra sérhæfist til ákveðinna verka og glati þá hæfileikanum til að skipta sér. Illkynja frumur sýna oft einhverja tilburði í átt til sérhæfingar en hún er ekki rétt og þær tapa ekki hæfileikanum til að fjölga sér. Illkynja frumur deyja ekki eins og eðlilegar frumur.
Við venjulegt viðhald vefja hafa sérhæfðu frumurnar takmarkað æviskeið og vefurinn endurnýjast út frá stofnfrumum eins og áður sagði. Að vísu geta illkynja frumur drepist, til dæmis inni í miðju stóru æxli þar sem súrefni kemst ekki að, en ef æxlið er að stækka gefur augaleið að fjölgunin er meiri en afföll vegna frumudauða og ekki er lengur jafnvægi milli frumuendurnýjunar og frumudauða eins og vera ber.
Eitt af því sem einkennir illkynja frumuvöxt og gerist snemma er að frumurnar tapa áttum, vita til dæmis ekki hvaða hlið á að snúa inn í kirtilgang og hvað á að snúa að aðliggjandi vef. Þetta skiptir verulegu máli, því að um leið brenglast ýmiss konar tjáskipti frumna við umhverfi sitt og þær fara að hrúgast upp. Um leið losna þær gjarnan úr eðlilegum tengslum við nágranna sína og geta þá farið að ryðja sér leið í nærliggjandi vef og loks í sogæðar og blóðæðar sem er leiðin til að mynda meinvörp.
Þetta voru í stuttu máli meginsérkenni illkynja frumna, en hvernig stendur á því að frumurnar fara að hegða sér svona? Til grundvallar liggja alltaf breytingar í stjórnstöð frumunnar og forritum, það er í erfðaefninu (DNA). Þegar frumur eru orðnar illkynja hafa yfirleitt safnast fyrir í þeim allnokkrar breytingar á erfðaefni, því að sem betur fer hafa frumur ýmsar leiðir til að bæta fyrir galla í einu og einu geni. Fjöldamargar slíkar breytingar eru nú þekktar og eru annars vegar flokkaðar undir ofstarfsemi í svokölluðum æxlisgenum og hins vegar undir vanstarf í æxlisbæligenum.
Æxlisgen eru til dæmis gen sem stýra frumufjölgun (sjá svar Guðmundar Eggertssonar við spurningunni Hvað eru stýrigen og hvert er hlutverk þeirra?) og í rauninni eru slík gen auðvitað að uppruna fullkomlega eðlileg en stökkbreyting verður til þess að þau verða ofvirk og fá þá æxlismyndandi verkun. Æxlisbæligen eru gjarnan gen sem hafa hemil á frumufjölgun og hafa eftirlit með því að frumur sem hafa orðið fyrir skemmdum, til dæmis af geislun, fjölgi sér ekki. Þannig gefur augaleið að frumur sem hafa breytingar bæði í æxlisgenum og æxlisbæligenum ráða sér sjálfar og eru ónæmar fyrir öllu eftirliti. Tap á starfsemi æxlisbæligena getur því verið lykilatburður í þróun æxlisins. Þess ber að geta að langflestar þær genabreytingar sem hér um ræðir eru áunnar, það er að segja að þær verða eingöngu í æxlinu en eru hvergi annars staðar í líkama sjúklingsins og erfast ekki.
Loks komum við að síðasta og erfiðasta hluta þessarar spurningar; hvers vegna verða slíkar krabbameinsvaldandi breytingar á erfðaefninu? Þetta er auðvitað spurningin sem þúsundir vísindamanna um allan heim eru að glíma við að reyna að svara. Síðastliðna tvo áratugi hefur þekkingin á þessu sviði aukist gríðarlega, en enn er margt óleyst. Nú eru þekkt allmörg gen sem tengjast aukinni áhættu á að fá einhverja tegund krabbameins, til dæmis brjóstakrabbamein. Oft er talað um slík gen sem krabbameinsgen, sem er auðvitað rangnefni í sjálfu sér því upphaflega er um að ræða eðlileg gen, en þau geta orðið fyrirstökkbreytingu sem gerir þau óstarfhæf, og ef slík stökkbreyting verður í kynfrumum er hún arfgeng. Með hliðsjón af því sem lýst var hér að ofan má sjá þetta þannig fyrir sér að einstaklingar sem bera slíka stökkbreytingu séu frá fæðingu komnir eitt lítið skref áleiðis í átt að myndun krabbameins, en svo verða margar fleiri breytingar í vefnum þegar illkynja æxli er að þróast.
Áherslu ber að leggja á það að þeir sem bera arfgenga stökkbreytingu í krabbameinsgeni búa við aukna hættu á að fá illkynja sjúkdóm en þeir fæðast ekki með sjúkdóminn og það er alls ekki víst að þeir fái hann nokkurn tíma. Þannig er til dæmis áhætta kvenna sem bera stökkbreytingu í svokölluðu BRCA2 geni á að fábrjóstakrabbamein um það bil þreföld til fjórföld miðað við aðrar konur, eða tæplega 40%. Því þarf eitthvað fleira að koma til.
Nú orðið þekkja menn ýmsa þætti úr umhverfinu sem eiga þátt í myndun krabbameins en aftur er það svo að aðeins hluti þeirra sem verður fyrir slíkum umhverfisáhrifum fær krabbamein. Þannig er til dæmis lifrarkrabbamein mjög algengt í löndum þar sem lifrarbólga af gerðinni B er landlæg og mun hærra hlutfall fólks sem ber veiruna fær lifrarkrabbamein miðað við heilbrigða, en flestir sem hafa lifrarbólgu fá þó ekki krabbamein. Þarna erum við komin að samspili erfða og umhverfis og það er nokkuð ljóst að hvort tveggja kemur til. Til dæmis gæti verið um að ræða örlítið afbrigði í einhverju geni sem í raun er alveg starfhæft og innan eðlilegra marka en veldur því að viðkomandi einstaklingur svarar utanaðkomandi áreiti, svo sem sýkingu, á þann hátt að smám saman er rudd brautin fyrir illkynja umbreytingu.
http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=927
20-24 :)
0Vikan 20-24 feb.
- Mánudagur: Vorum að skoða vísindarvefinn við tékkuðum meðal annars hvort að það væri rafmagn á tunglinu og fugla á rafmagnslínu.
- Fimmtudagur: Fengum verkefni og gömul samræmdpróf frá kennara
- Föstudagur: Við héldum áfram í samræmdaprófinu
Spurning
Af hverju deyja fuglar ekki þegar þeir setjast á rafmagnslínur?
Svar
Margir hafa eflaust lent í því að snerta rafmagnsgirðingu og fá straum. Þar sem manneskjan sem snerti rafmagnsgirðinguna stóð á jörðinni leitaði rafstraumurinn í gegnum hana. En sitji fugl á rafmagnslínu snertir hann ekki jörðina og þar með heldur rafstraumurinn áfram í gegnum háspennulínuna í stað þess að fara um fuglinn. Eins og áður segir leitar rafstraumurinn niður í jörð og fer þess vegna ekki um fuglinn sem ekki snertir jörðina.
Háspennulínur þurfa að vera hátt yfir jörðinni svo ekkert sem snertir jörð komi við þær. Stórir fuglar geta fengið rafstraum í sig snerti til dæmis vængir þeirra tvær rafmagnslínur en við það leiðir straumur á milli línanna. Straumurinn fer þá vitanlega í gegnum fuglinn sem mun að öllum líkindum drepast.
vikann 6-10 ((:
0Í mánudagstímanum héldum við áfram með glósur sem við fengum í vikunni á undan. Á fimmtudeginum fórum við svo betur í það sem við vorum í vandræðum með og gerðum verkefni úr bókinni. Á föstudeginum var svo próf úr hlekknum sem að eg fór ekki í , en fer í það á föstudaginn eftir frí
Rafhleðsla https://notendur.hi.is/gre3/raf_rafhledsla_utskyringar.html
Jákvæð- og neikvæð hleðsla, aðdráttar- og fráhrindikraftur.
Allt efni er gert úr frumeindum.
Helstu eindir hverrar frumeindar eru róteindir, rafeindir og nifteindir.
Róteindir og nifteindir eru í kjarna frumeinda eða í miðjunni og utan um þær erský rafeinda.
Einn mikilvægasti eiginleiki róteinda og rafeinda er rafhleðsla:
Róteindir eru með jákvæða hleðslu (+)
Rafeindir eru með neikvæða hleðslu (-)
Nifteindir eru óhlaðnar.
Rafhlaðnar eindir verka með rafkrafti hver á aðra. Þegar rafkrafturinn dregur hluti saman þá nefnist hann aðdráttarkraftur en þegar hann ýtir hlutum hverjum frá öðrum þá nefnist hann fráhrindikraftur.
Aðdráttarkraftur:
Verkar milli einda sem bera gagnstæðar hleðslur þannig að neikvætt hlaðnar rafeindir dragast að jákvætt hlöðnum róteindum. Eftir því sem eindirnar eru nær hver annarri þá verður rafkrafturinn sterkari en veikist að sama skapi með aukinni fjarlægð.
Þetta má sjá í tilraun með vatnsbunu en þá dragast jákvæðar hleðslur vatnsins að neikvæðum hleðslum plaströrsins.
Vatnið er óhlaðið en rafeindir (-) þess raðast eins langt frá rörinu og hægt er en róteindirnar (+) raðast eins nálægt því og hægt er og dragast í átt að rafeindunum í rörinu.
Fráhrindikraftur:
Verkar milli einda sem bera samskonar hleðslu þannig að neikvætt hlaðnar eindir ýta hver annarri frá sér og jákvætt hlaðnar eindir ýta hver annarri frá sér.
Þetta sést í tilraun með blöðru og plaststöng þar sem báðir hlutir hafa verið nuddaðir með ull og eru því orðnir neikvætt hlaðnir. Blaðran hörfar þá alltaf undan plaststönginni þegar hún nálgast.
